De dood van de Franse student Quentin Deranque heeft afgelopen week wel wat teweeggebracht. We kregen vragen binnen waarom de redactie hem omschrijft als ‘uiterst rechts’. En wat met de linkse partijen in dit verhaal? Werden zij goed benoemd? Termen als ‘extreem’, ‘radicaal’ en ‘uiterst’ roepen altijd weer vragen op bij het publiek. Heeft de redactie die consequent toegepast in de berichtgeving rond Quentin?
“Beste nieuwsombudsvrouw, waarom noemt VRT NWS Quentin Deranque uiterst rechts? En wat met links?"
Gepubliceerd:
Judit Verstraete
Judit is ombudsvrouw bij VRT NWS.
“Het is van zeer lage vorm dat je de jongen Quentin die misschien rechts is, maar helemaal niet extreem, zo neerzet. Ipv de daders te benoemen wat ze zijn, bashen jullie liever op het slachtoffer die het zelf niet meer kan navertellen. Journalistieke neutraliteit is tegenwoordig ver te zoeken bij extremisten zoals jullie.”
“Mijn vraag betreft de moord op Quentin Deranque in Lyon. Ik volg de Franse berichtgeving hierover en eveneens de verslaggeving van VRT. Kan u me aub verduidelijken op basis waarvan u het slachtoffer omschrijft als uiterst rechtse activist?”
“Ik vind dat jullie niet onpartijdig berichten over dit sterfgeval. Hij wordt omschreven als "uiterst rechtse activist", wat hij helemaal niet was! Hij was katholiek, conservatief. Hij was gekomen om vrouwen te beschermen. (…) Welke criteria gebruiken jullie eigenlijk om iemand "uiterst" of "extreem" te noemen? Want de moordenaars van Quentin worden wél gewoon "links" genoemd...”
Onpartijdig taalgebruik
VRT NWS moet volgens het redactiestatuut een sober en onpartijdig taalgebruik hanteren. Om politieke partijen en bewegingen te omschrijven, hanteert ze termen als ‘extreem’, ‘radicaal’ en ‘uiterst’, die allemaal een andere nuance hebben.
Partijen of bewegingen worden extreem genoemd als ze zich tegen de democratie op zich kanten. Ze geloven niet in een systeem waarin de macht van de bevolking uitgaat en de meerderheid van de regels bepaalt. In sommige gevallen kan dit leiden tot geweld.
Radicale partijen of bewegingen aanvaarden het democratische systeem. Ze hebben radicale ideeën, maar willen die via democratische weg bereiken. In België gaat dit bijvoorbeeld over Vlaams Belang aan de rechterzijde of PVDA aan de linkerzijde. In Frankrijk heb je dan weer Rassemblement National (radicaal-rechts) en La France Insoumise (radicaal-links).
‘Uiterst’ is een koepelterm voor extreem en radicaal en geeft vaak een positionering aan tegenover andere partijen. Ze bevinden zich uiterst rechts of uiterst links van andere partijen in een land.
De redactie houdt deze eigen lijn al jarenlang aan. Ze is gebaseerd op overleg met wetenschappers en professoren die zich met deze materie bezighouden. Uiteraard is dit geen zwartwit-wetenschap en is het in de praktijk altijd afwegen.
Extreem of uiterst?
In de berichtgeving over Quentin staan uiterst rechtse en uiterst linkse groeperingen en partijen tegenover elkaar. De redactie had het aanvankelijk hier en daar ook over extreemrechts en extreemlinks, maar dat klopt niet, omdat het hier over verschillende partijen en groeperingen gaat met allemaal hun eigenheid. De term ‘uiterst’ is hier dus de meest ‘veilige’ optie.
Quentin wordt als uiterst rechts omschreven, omdat hij gelinkt wordt aan Némésis, een Frans feministisch georiënteerde actiegroep die tegen immigratie is en zich uiterst rechts op het politieke spectrum bevindt. Zij zou verwant zijn aan Rassemblement National. Némésis protesteerde in Lyon tegen een voordracht van Europarlementslid Rima Hassan van La France Insoumise (LFI).
Volgens Némésis was Quentin daar als lid van haar eigen ordedienst. Hij moest instaan voor de veiligheid van de vrouwelijke militanten. Het kwam tot een confrontatie met uiterst linkse actievoerders. Hier wordt onder meer gekeken naar La Jeune Garde, een antifascistische groep die nauwe banden zou hebben met LFI. Een ex-medewerker van een LFI-parlementslid is ondertussen aangeklaagd voor opzettelijke doodslag en een andere ex-medewerker voor medeplichtigheid.
De redactie omschreef LFI op verschillende manieren. Ik kwam termen tegen als ‘links’, ‘populistisch’, ‘radicaal-links’, ‘uiterst links’ en ‘extreemlinks’. De correcte omschrijving voor deze partij is radicaal-links, maar uiterst links kan ook, zeker in combinatie met andere uiterst linkse groeperingen.
Polarisering?
Beide groepen zijn op bepaalde momenten niet goed omschreven. Dat kan verwijten opleveren van partijdigheid. De redactie springt hier dus best niet te los mee om. Toch blijkt in de praktijk dat het niet altijd eenvoudig is om in het heetst van de strijd bepaalde partijen of groepen onmiddellijk vast te pinnen, ook omdat buitenlandse media vaak een andere logica hanteren en daarom andere termen gebruiken voor deze politieke bewegingen.
Het is belangrijk dat de redactie altijd teruggrijpt naar de begrippen en definities die ze zelf heeft vastgelegd, zodat ze goed kan motiveren waarom ze bepaalde woorden gebruikt. Bij sommige lezers, kijkers en luisteraars wekken deze begrippen sowieso al aversie op. Ze vinden dat de redactie met deze termen polariseert, los van het feit of ze correct worden gebruikt of niet.
Wie zich kan vinden in bepaalde standpunten van extreme of radicale partijen, krijgt het gevoel weggezet te worden in een extreme hoek en er niet bij te horen. Dat gevoel zal wellicht nooit te vermijden zijn, maar het is cruciaal dat de redactie politieke partijen en bewegingen zo consequent mogelijk benoemt en transparantie biedt over waarom ze voor een bepaalde omschrijving kiest.
