De vraag naar bouillon op basis van varken ligt wereldwijd veel lager dan naar varianten met rund, kip of groente. Dat is volgens marktleider Knorr meteen ook de verklaring waarom varkensbouillonblokjes niet standaard te koop zijn in supermarkten in België, hoewel gerechten met vlees van het dier wél populair zijn. Ook het historische imago van varkensvlees speelt vermoedelijk een rol, stelt het Centrum Agrarische Geschiedenis.
Waarom je in de supermarkt in België geen varkensbouillonblokjes vindt
In de supermarkt kun je allerlei soorten bouillonblokjes terugvinden. Er zijn varianten op basis van groenten, vis of vlees. In die laatste categorie is kip of rund de norm. Maar, vraagt een kijker van 'Dagelijkse kost' zich af , waarom kun je in de Belgische winkelrekken eigenlijk geen varkensbouillonblokjes kopen?
Chef Jeroen Meus blijft op zijn website het antwoord schuldig. "Varkensbouillon, bv. in kant-en-klare blokjes of poeder bestaat wel degelijk. Om een mij onbekende reden worden ze bij ons niet op de markt gebracht", staat er te lezen. "Interessant om eens uit te zoeken…" Dat is exact wat de redactie van 'Nieuwe Feiten' heeft gedaan.
Een duik in de (Belgische) bouillongeschiedenis
Varkenswangetjes, varkenshaasje of hutsepot: aan varkensvlees is er geen gebrek in de Vlaamse keuken. Dat heeft historisch gezien met de efficiëntie van het dier te maken. Het zijn alleseters die je kan voeden met keukenresten, ze hebben geen grote weilanden nodig, en hun vlees is makkelijk te drogen en dus te bewaren.
In onze contreien werd er vroeger ook volop varkensbouillon gebruikt in de keuken, maar die maakten mensen met de resten van de beesten die ze zelf slachtten. 'Instant' bouillon was in dat opzicht dus overbodig, zeker varkensbouillon.
Luister: Redacteur Gilles Wijckmans legt in 'Nieuwe feiten' uit waarom je geen varkensbouillonblokjes kan vinden in onze supermarkten
Bouillonextract werd ook pas aan het einde van de 19e eeuw ontwikkeld. Het was de Duitse chemicus Justus Von Liebig, overigens ook de uitvinder van de kunstmest, die erin slaagde het vlees van runderen te extraheren. Het bedrijf Liebig verkocht die runderbouillon onder de naam OXO.
Op bouillonblokjes was het nog wachten tot 1908. Maggi bracht het voor het eerst op de markt. In 1910 volgde Liebig, in 1912 Knorr.
Waarom gebruikte Von Liebig rundsvlees, en niet het alom gebruikte varkensvlees? Volgens het Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG) werd varkensvlees in de loop van de 19e eeuw steeds meer gezien als 'vlees voor de armen'. De elite haalde haar neus op voor dat vlees dat 'met afval gevoed was', en bovendien ouder was. Dat in tegenstelling tot rundvlees, dat 'verser' werd gegeten.
Het is eigenlijk een marketingtruc: ook jij kan rund op je bord hebben, maar dan wel voor een schappelijke prijs
Dat er voor rundvlees gekozen werd om dat extract en de blokjes te ontwikkelen, zou met de connotatie van varkensvlees als 'armenvlees' en rundvlees als duur vlees te maken kunnen hebben. Het is eigenlijk een marketingtruc: ook jij kan rund op je bord hebben, maar dan wel voor een schappelijke prijs.
Typische smaak, minder vraag
Naast die historische 'marketingkeuze' zit ook onze (westerse) eetcultuur er voor iets tussen. Dat benadrukt marktleider Knorr in een reactie. "Bij Knorr bieden we rund-, kip- en groentebouillons aan, simpelweg omdat dit wereldwijd de meest gebruikte en meest gevraagde basissmaken zijn." Volgens het bedrijf is de marktvraag voor varkensbouillonblokjes wereldwijd, en specifiek in onze regio, veel kleiner dan voor rund, kip of groente.
Mensen willen een bouillonblokje breed kunnen inzetten, en daar is de smaak van rund-, kip- of groentebouillon geschikter voor
Het is niet dat er met varkensbouillon helemaal niet gekookt wordt, maar het wordt in veel keukens minder traditioneel als 'losse bouillon' gebruikt. In stoofpotten, soepen of veel Aziatische bereidingen wordt de smaak uit het gebruikte varkensvlees zelf getrokken, zoals vroeger, waardoor je geen bouillonblokje meer nodig hebt.
Daarnaast is de smaak van varkensbouillon specifieker dan rund of kip. Volgens Knorr willen mensen een bouillonblokje breed kunnen inzetten, en daar is de smaak van rund-, kip- of groentebouillon geschikter voor. Die worden als 'neutraler' ervaren, en passen zowel in stoofpotjes als pakweg tomatensoep.
Het CAG wijst er ook op dat varkensbouillon niet halal of koosjer is, een factor die kan meespelen in de wereldwijd minder grote vraag.
Wie toch varkensbouillonblokjes aan zijn gerecht wil toevoegen, kan dus door een specifieke samenloop van omstandigheden niet in de Belgische supermarkt terecht. Maar niet getreurd: Aziatische supermarkten hebben ze vaak wel op voorraad.
