De Poolse president Karol Nawrocki heeft zijn veto gebruikt tegen een wet die de onafhankelijkheid van rechters moest herstellen. Nawrocki drijft het conflict met de hervormingsgezinde regering van premier Donald Tusk op die manier verder op de spits.
President van Polen blokkeert wet die onafhankelijkheid van rechters moet herstellen
Freek Willems
Gepubliceerd:
De belangrijkste verandering in het wetsvoorstel is dat het parlement geen zeggenschap meer zou krijgen over wie in de Nationale Raad voor de Magistratuur mag zitten. Die raad benoemt rechters en waakt over hun onafhankelijkheid.
De centrumrechtse en pro-Europese regering van premier Tusk wil dat de leden van die raad door rechters worden aangeduid, in plaats van door het parlement. De regering wilde daarmee een omstreden hervorming van de vorige regering terugdraaien, onder leiding van de rechts-populistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS).
De nieuwe tekst was goedgekeurd door beide kamers van het parlement, maar president Nawrocki gebruikt zijn veto om de wet tegen te houden.
Hij had de chaos in de rechtbanken kunnen beëindigen, maar in de plaats daarvan schreef hij een nieuwe bladzijde in dit drama
Een woordvoerder van de regering bekritiseert het veto van de president
Volgens Nawrocki zou de nieuwe wet verdeeldheid onder de rechters veroorzaken en het gerechtelijk systeem "in handen van politieke belangengroepen" plaatsen. "Ik ben er heel erg tegen om rechters onder te verdelen in betere en slechtere." Nawrocki vreest ook dat het "duidelijk ongrondwettelijke" wetsvoorstel zou kunnen worden gebruikt "als een middel om rechters buitenspel te zetten voor wie de regering bang is".
De regering verwijt de president dan weer dat hij de "wanorde in het gerechtelijk systeem", volgens deze regering veroorzaakt door de hervormingen van PiS, "nog erger maakt". "Hij had de chaos in de rechtbanken kunnen beëindigen, maar in de plaats daarvan schreef hij een nieuwe bladzijde in dit drama", reageert een woordvoerder van de regering.
De minister van Justitie heeft het over een "politiek gemotiveerd veto". "De president wil de noodzakelijke hervormingen voor het functioneren van de rechtbanken aanvallen."
Mission impossible
President Nawrocki kwam midden vorig jaar aan de macht, officieel als een onafhankelijke kandidaat, maar hij wordt gesteund door de partij PiS. Die leverde zelf 8 jaar lang de premier, van 2015 tot 2023.
Tijdens die periode botste de Poolse regering geregeld met de Europese Commissie, onder meer door de omstreden juridische hervormingen die de regering doorvoerde. Volgens de Europese Commissie kwamen die hervormingen neer op de politisering van rechters. Ook het Europees Hof van Justitie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens benadrukten verschillende keren dat de Poolse regering de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ondermijnde.
Sinds Donald Tusk premier is, probeert zijn regering een hele reeks omstreden hervormingen terug te draaien. Maar de regering kreeg in de eerste jaren stevig weerwerk van president Andrzej Duda, van PiS. Toen duidelijk werd dat Nawrocki Duda midden 2025 zou opvolgen, en niet de kandidaat van de regering, wist Tusk meteen hoe laat het was. Ook in de nieuwe president zou hij geen bondgenoot vinden.
In die korte periode dat Nawrocki president is, heeft hij inderdaad al heel wat wetsvoorstellen tegengehouden, een recordaantal. De regering beschuldigt hem daarom van "wetgevende sabotage". Nawrocki hield ook al benoemingen en promoties van rechters tegen, van ambassadeurs en van agenten van de geheime dienst.
Veel kan de regering daar niet tegen doen. Want om een presidentieel veto naast zich neer te leggen, is een meerderheid van 60 procent nodig in het parlement, en die heeft de regering niet. De hervormingsagenda van Tusk heeft daarom steeds meer weg van een 'mission impossible'.
