Het Nederlandse programma Nieuwsuur maakte een reportage over een wetenschappelijk experiment waarbij mensen een nep-operatie ondergaan: een operatie onder narcose, mét sneetjes en hechtingen en zonder een echte behandeling. "Het is zeldzaam, maar dit soort placebo-operaties gebeurt ook bij ons in België" zegt bio-ethicus Pascal Borry in De Wereld Vandaag op Radio 1.
Placebo-operaties helpen uitzoeken welke behandelingen écht werken: "Ook in België gebeurt het"
Het experiment in Nederland is bedoeld voor mensen met de zeldzame aandoening MALS. Doordat zij een afgeknelde darmslagader hebben, hebben die patiënten last van chronische buikpijn.
Omdat pijn een klacht is die moeilijk objectief te meten valt, kan je nooit zeker zijn of een verbetering van de klachten écht door een operatie aan de darmslagader komt. Volgens vaatchirurg Bob Geelkerken, die in de reportage aan bod komt, is dit experiment dan ook de enige manier om uit te zoeken of de behandeling werkt.
Kijk hier naar de reportage op Nieuwsuur:
Nep-operaties zijn zeldzaam maar het gebeurt
"Ook in België gebeuren er placebo-operaties", zegt Pascal Borry, bio-ethicus aan de KU Leuven. "We kennen dat al van geneesmiddelenstudies. Als je wil weten of een nieuwe behandeling nut heeft, ga je die vergelijken met de standaardbehandeling of met een placebo", een geneesmiddel waarin geen werkzame stof zit.
"Datzelfde principe wordt ook gebruikt in de chirurgie. Het is geen nieuw fenomeen, het gebeurde al in de jaren '50, bijvoorbeeld in de gynaecologie en de cardiologie. Zo heeft men hierdoor in het verleden al ontdekt dat bepaalde ingrepen helemaal niet effectief waren. Dat is natuurlijk heel belangrijk voor de patiënt."
Experimenteren met 'placebo-operaties': is dat ethisch wel verantwoord?
Elke operatie is een risico
Placebo-operaties roepen wel belangrijke vragen op. Want ook al dient het de wetenschap en de toekomstige patiënten, je brengt wel iemand onder narcose en snijdt in diens lichaam, terwijl dat medisch gezien zinloos is.
"Ja, daarover gaan ook de grote discussies, of de voordelen wel opwegen tegen de nadelen", zegt Borry. "Elke operatie brengt risico's met zich mee: infecties, bloedingen, littekens die niet verdwijnen. Je moet echt wel een héél goeie reden hebben om placebo-operaties in een onderzoek op te nemen."
Commissies waken over de voorwaarden
Om die reden zijn er de zogenoemde wetenschappelijke commissie. "Zij spelen een belangrijke rol bij het in kaart brengen van de risico's", legt Pascal Borry uit.
"Ze moeten ervoor zorgen dat de mensen die aan die studies deelnemen goed geïnformeerd zijn en geen te grote risico's nemen. Zij controleren of aan alle voorwaarden is voldaan".
Het gaat om de volgende voorwaarden:
Het onderzoek moet een grote maatschappelijke waarde hebben, "anders moet je er niet aan beginnen", legt Borry uit.
Er mag geen andere manier zijn dan die placebo-operatie om uitsluitsel te krijgen. "Je moet eerst uitzoeken of er geen andere methodes zijn om tot hetzelfde resultaat te komen."
De risico's voor de patiënt moeten zoveel mogelijk beperkt worden. "Je maakt de groep zo klein mogelijk en je beperkt je in de criteria tot de minst kwetsbare mensen."
"En de patiënt moet zeer goed geïnformeerd zijn en zijn toestemming geven."
"Onderzoek is nooit zonder risico's", concludeert Borry. "Ik denk dat ethische commissies er alles aan doen om die risico's zo klein mogelijk te houden."
"Deze studies zorgen ook vaak voor grote voordelen voor toekomstige patiënten. En dat is denk ik de moeilijke afweging die in het kader van onderzoek en onderzoeksethiek moet gemaakt worden."
