Nog precies 1 week kan je 'Dark waters' bekijken op VRT MAX, een duistere rechtbankthriller over chemische vervuiling die een Amerikaans stadje in haar greep houdt. En dat net in de week waarin 1.400 Belgen naar de rechter trekken in een andere PFAS-zaak en zich, jawel, 'Darkwaters 3M' noemen.
Waarom 'Dark waters', over forever chemicals, weleens even lang zou kunnen meegaan als de stofjes zelf
Al sinds 2021 volg ik de PFOS-affaire in ons land op. Zo zag ik wereldwijd het bewustzijn groeien over de 'forever chemicals', de familie van onverwoestbare chemische stoffen die nu zelfs tot op de Zuidpool opduiken en zich ook in onze lichamen opstapelen.
De film 'Dark waters' speelde een belangrijke rol in die bewustmaking. Het is het waargebeurde verhaal van een eenzame advocaat die de strijd aanbindt met de chemiereus DuPont (tegenwoordig herdoopt tot Chemours), die het drinkwater van een hele gemeenschap vergiftigt.
Ik zag de film enkele jaren geleden al, maar heb hem met veel plezier nog eens bekeken. En wel om deze 3 redenen.
'Dark waters' staat stijf van de spanning
'Dark waters' is geen saaie schoolfilm over moleculen en vervuiling. Nee, het is een rechtbankthriller, eentje die bovendien begint als 'Jaws'.
Enkele tieners duiken op een zomernacht nietsvermoedend een meer in. Alleen is het hier geen haai die de roekeloze jonkies bedreigt, maar een chemisch goedje dat op het water drijft.
Zeker in de eerste helft is dit een beklemmende, zelfs claustrofobische film
Vincent Merckx
Zeker in de eerste helft is dit een beklemmende, zelfs claustrofobische film. Het West Virginia van 'Dark waters' is geen plek waar je wil wonen. Het is er eeuwig winter. Kale bomen klauwen naar de bewolkte lucht en alles baadt in dezelfde grauwe kleuren. Het weinige levensplezier komt van de glijbanen en schommels in het gemeenschapscentrum - sponsored by DuPont.
Als er gepraat wordt, gebeurt dat 's nachts bij kunstlicht, of in een diner omsingeld door vijandig starende buurtbewoners. DuPont betaalt immers hun lonen. De actie vindt plaats in verlaten parkeergarages en uiteenvallende boerderijtjes. Bepaald ongemakkelijk allemaal.
En dan zijn er nog de slimme horrorelementen: de schoolkinderen die PFAS binnenkregen via het drinkwater en hun zwarte tanden blootlachen. De close-ups van mismaakte dierenorganen. Het koeienkerkhof dat boer Wilbur Tennant in zijn achtertuin heeft aangelegd. Het dolgedraaide rund dat hem aanvalt.
'Dark waters' gaat niet over moleculen, maar over mensen
'Dark waters' leerde me dat juristen en journalisten een belangrijke wet delen: cijfers zijn nog geen verhaal. "Recht is meer dan de tegenpartij bedelven onder dossiers. Je moet de mensen raken", klinkt het.
En raken, dat doet Mark Ruffalo. Hij speelt de wat sullige advocaat Rob Bilott, met een eeuwige grimas om de mondhoeken en een aftandse Toyota onder het zitvlak. Bilott is de antiheld die zich op de zaak gooit tot hij er letterlijk bij neervalt. In zijn kantoor stapelen de bewijsstukken zich op, witte lichtpuntjes van hoop op het grijze tapis-plain.
Bill Camp blaft zich door zijn rol. Met zijn boerenverstand heeft hij allang uitgevogeld wat de rest van de wereld maar niet wil begrijpen
Vincent Merckx
Ook Anne Hathaway schittert als zijn vrouw Sarah, een gefnuikte juriste die thuisblijft voor de kinderen. Ze wordt heen en weer geslingerd tussen angst en bewondering wanneer haar man haar midden in de nacht, aan de keukentafel, duidelijk probeert te maken dat ook hún ongeboren baby al vergiftigd is.
Bonuspunten trouwens voor wie het échte koppel spot waar 'Dark waters' op gebaseerd is. Ze krijgen een cameo op een feestje van, jawel, de chemische industrie.
En dan is er nog de onvergetelijke veehouder Wilbur Tennant. Bill Camp blaft zich door zijn rol van de godvergeten vierderangsburger die zijn koeien één voor één dood ziet vallen. Met zijn boerenverstand heeft hij allang uitgevogeld wat de rest van de wereld maar niet wil begrijpen.
'Dark waters' blijft bijtend relevant
De 1.400 Zwijndrechtenaren die 3M morgen voor de rechter dagen, noemen zichzelf 'Darkwaters 3M'. Naar de film, dus. En dat is geen toeval.
De affaire-DuPont en de vervuiling in Zwijndrecht zijn, voor alle duidelijkheid, 2 verschillende zaken. DuPont en 3M zijn verschillende bedrijven. In West Virginia was de forever chemical PFOA de schuldige; in Zwijndrecht gaat het om broertje PFOS.
Maar het was wel 'Dark waters' dat de PFAS-problematiek internationaal op de agenda zette. Je kan je afvragen of de hele PFOS-affaire in ons land er zelfs was geweest zonder deze film.
Net zoals de forever chemicals zelf zou 'Dark waters' nog wel eens een eeuwigheid mee kunnen gaan
Vincent Merckx
Wie de zaak in ons land de voorbije jaren gevolgd heeft, zal vast wel wat herkennen in deze film. Zo laat advocaat Bilott vallen dat 3M, samen met DuPont het enige bedrijf dat PFAS produceert, eind jaren '70 al wist dat PFOS zelfs bij lage dosissen dodelijk is voor ratten en chimpansees. 3M hield dat vervolgens decennialang verborgen.
Ook de stugge communicatie van de chemiereus met de buitenwereld en de vertragingsmanoeuvres klinken bekend, net als de autoriteiten die voortdurend op achtervolgen aangewezen zijn. "Het is DuPont, ze weten meer dan het Milieuagentschap", merkt Bilott op. Het had zomaar over België kunnen gaan.
En, misschien nog het belangrijkst van allemaal: de burgers die zich in de steek gelaten voelen. Dezelfde moedeloosheid zag ik in de ogen van enkele inwoners van Zwijndrecht toen ik hen in 2021 interviewde voor een Pano-docu .
Er zijn nu al 600 verschillende PFAS-stoffen, zo vermeldt de film op het einde. Dat was 2019. Vandaag weet niemand precies hoeveel het er zijn, maar het zijn er vele duizenden. Net zoals de forever chemicals zelf zou 'Dark waters' nog wel eens een eeuwigheid mee kunnen gaan.
