Hoe verloopt een rituele joodse besnijdenis, en hoe groot is de kans op complicaties?

De Amerikaanse ambassadeur in België, Bill White, zette de kwestie van rituele besnijdenissen opnieuw op de agenda. Volgens hem moet het onderzoek tegen 3 Joodse besnijders, die ervan verdacht worden dat ze de praktijk illegaal uitvoeren, stopgezet worden.

Nochtans is de rituele besnijdenis van jongens een gangbare praktijk in België, ook (en zelfs meestal) door besnijders die geen arts zijn.

Daar bestaat veel onduidelijkheid over. Eerst wat we wel weten: zo goed als elke Belgische jood is besneden. "Het is een eeuwenoude traditie die in België al 80 jaar gedoogd wordt", zegt professor Joods recht Henri Rosenberg. "Alle joden passen die toe, van liberale tot orthodoxe."

Ralph Pais (Forum der Joodse Organisaties (FJO), Joods Informatie- en Documentatiecentrum (JID)) was gisteren in Terzake nog stelliger: "Het is een voorwaarde in de Joodse gemeenschap." Er wonen vandaag naar schatting zo'n 40.000 Joden in België, reken dus zo'n 20.000 mannen die besneden zijn.

Maar het is niet duidelijk hoeveel besnijdenissen er elk jaar worden uitgevoerd. Ook onduidelijk: hoeveel van die besnijdenissen uitgevoerd worden door een opgeleide Joodse arts dan wel door een mohel, een rituele besnijder.

"De zeer grote meerderheid van de besnijdenissen gebeurt bij een mohel", weet Arie Van de Kamp van JID wel. "Een zeer kleine minderheid gebeurt bij artsen."

Hoeveel mohels een universitaire opleiding hebben gehad, en dus arts zijn, kan hij niet zeggen. "Maar voor je mohel wordt, moet je wel jarenlang meelopen met een andere mohel als opleiding. En je moet je eigen zoon besneden hebben", vult hij aan.

In de joodse gemeenschap worden jongetjes 8 dagen na de geboorte besneden. Dat gebeurt met een metalen plaatje dat boven de eikel over de voorhuid wordt geschoven. De voorhuid die boven het plaatje uit komt, wordt weggesneden.

Al het materiaal wordt ontsmet, vertelt Henri Grynberg in Terzake. Hij is de enige arts in ons land die ook mohel is. De ingreep gebeurt zonder verdoving. "Dat is niet nodig bij een kind van 8 dagen oud. We geven glucosestroop in de mond. Dat is genoeg."

Ook ziekenhuizen geven soms glucose aan borelingen, zij het als milde pijnstiller bij bijvoorbeeld een prik. Het effect houdt zo'n 5 minuten aan.

Als blijkt dat de boreling na 8 dagen niet gezond genoeg is voor de ingreep, wordt die uitgesteld, zegt Van de Kamp. "Daar zijn verschillende parameters voor die de mohel kent. De baby mag geen gelige kleur hebben, moet op gewicht zijn, genoeg eten, goed functioneren, de reflexen worden zorgvuldig bekeken. Bij twijfel gaat het niet door."

In sommige gevallen zuigt de mohel het bloed met de mond weg. Die rituele praktijk, de orale suctie, heet in het Hebreeuws de metzitzah b'peh.

"Dat gebeurt nog", bevestigt arts en mohel Henri Grynberg. "Als de ouders het niet willen, dan wordt het gedaan met een spuit. En als de ouders het vragen, wordt het gedaan met de mond. Maar de mond wordt ook ontsmet."

Ook over hoe vaak die praktijk wordt toegepast in ons land, bestaan er geen duidelijke cijfers. Maar het gaat om een "miniem" aantal gevallen, zegt professor Joods recht Rosenberg. "Men blijft maar herhalen dat het gebeurt, maar het wordt al jarenlang met een pipet gedaan. De meeste mensen zijn bang van infecties."

"Het is een heel kleine traditie bij een ultra-orthoxode sekte", zegt Ralph Pais. "Ik heb al tientallen besnijdenissen bijgewoond en heb er nog nooit van gehoord. Het is een non-onderwerp."

Harde cijfers zijn er dus niet in ons land. En ook in de rest van de wereld is er niet veel duidelijkheid over. In New York, de Amerikaanse stad met de grootste Joodse bevolking buiten Israël, schatte men 10 jaar geleden het aantal op 3.000 per jaar.

Volgens Ralph Pais (FJO, JID) zijn er "0 incidenten bekend waarbij er complicaties zouden zijn of wat dan ook. Het gebeurt in een volledig beschermde omgeving, net zoals bij mensen die een ring door hun neus halen."

Maar het is zeer moeilijk om dat te staven met cijfers voor België.

"Het probleem is dat er weinig gerapporteerd wordt over wat er buiten het ziekenhuis gebeurt", zegt Piet Hoebeke, uroloog en decaan van de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen aan de UGent. "We hebben geen goed zicht op wat er gebeurt. Als er complicaties optreden, houdt de Joodse gemeenschap dat binnen de gemeenschap."

Nochtans zijn er wel degelijk risico's. "Het frenulum (de huidplooi onder de eikel, red.) kan flink bloeden. Wij hebben in het ziekenhuis toestellen om dat dicht te branden."

Maar of rituele (joodse) besnijdenissen in het algemeen onveiliger zijn, is volgens Hoebeke moeilijk te zeggen. "Er zijn wel wat studies, maar niet de grote meta-analyse die zou toelaten om echt vergelijkingen te maken. Het blijft dus bij anekdotisch bewijs."

Zelf heeft Hoebeke in zijn praktijk al infecties en amputaties gezien na rituele besnijdenissen. "In een van die gevallen was de eikel wel door het metalen plaatje naar boven getrokken, en was er dus een deel mee afgesneden."

Bij onze Noorderburen kwam de Nederlandse Medische Raad tot het besluit dat besnijdenissen in het algemeen "anders dan vaak gedacht wordt, risico's kennen op complicaties": bloedingen, infecties en plasbuisvernauwingen, sterfgevallen soms en, op latere leeftijd, seksuele problemen.

Maar dat gaat, voor alle duidelijkheid, over alle besnijdenissen: ook ingrepen door artsen en buiten de Joodse gemeenschap, bijvoorbeeld bij moslimjongens.

Wat wel duidelijk is: het bloed wegzuigen, levert wél meer complicaties op. Volgens het Amerikaanse Centrum voor Ziektecontrole en -Preventie loopt een baby na zo'n ingreep 3,4 keer meer kans op een herpesbesmetting. In New York raakten er tussen 2000 en 2015 17 baby's op die manier besmet: 2 van hen stierven en nog eens 2 anderen liepen zware hersenschade op.