'En nu is ze dood.': de ontluisterende (maar schaarse) cijfers achter femicide  

Om met de deur in huis te vallen: officiële cijfers over femicide of vrouwenmoord zijn er in ons land nog niet.

Die moeten er wel komen, zo is aangekondigd in de zogenoemde  femicidewet, die sinds oktober 2023 van kracht is. Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) heeft de opdracht gekregen om een jaarlijks verslag te publiceren over femicides in ons land: dat gaat dan over aantallen, kenmerken van het slachtoffer, de dader en de relatie tussen slachtoffer en dader. 

In de wet wordt 'femicide' omschreven als de opzettelijke doding van een vrouw wegens haar gender of de dood van een vrouw ten gevolge van praktijken die schadelijk zijn voor vrouwen. De wet onderscheidt 3 vormen van femicide: 

• Intieme femicide is de opzettelijke doding van een vrouw, gepleegd door een partner of door een familielid. Denk maar aan de moord op Ilse Uytersprot, gepleegd door haar partner. 

• Niet-intieme femicide is de opzettelijke doding van een vrouw door een derde. Ze wordt hoofdzakelijk gepleegd in een context van seksuele uitbuiting, mensensmokkel of mensenhandel, seksueel geweld of geweld in verband met een ongelijke machtsverhouding of machtsmisbruik door de dader over het slachtoffer. Een voorbeeld is de moord op Julie Van Espen, die vermoord werd door Steve Bakelmans.

• Indirecte femicide is de onopzettelijke doding van een vrouw ten gevolge van praktijken die schadelijk zijn voor vrouwen of de zelfmoord van een vrouw die het gevolg is van intrafamiliaal geweld, genitale verminkingen bij vrouwen of geweld gepleegd door een derde. Een voorbeeld dat op de website https://stopfeminicide.blogspot.com/ gegeven wordt, is de zelfdoding van Elisa (30), een Waalse politieagente. Ze had een klacht ingediend voor seksuele intimidatie en verkrachting tegen een officier, maar dat kwam niet tot een vervolging. De moeder van Elisa verklaarde dat ze in haar afscheidsboodschap naar dit geweld verwezen had, maar het parket concludeerde dat er sprake was van persoonlijke motieven. 

De publicatie van het eerste rapport met officiële cijfers zal vermoedelijk pas voor eind 2026 zijn, dus 3 jaar nadat de wet in werking getreden is. Er moet nog een koninklijk besluit worden aangenomen waarin vastgelegd moet worden welke gegevens politie en justitie moeten verzamelen en er moeten nog adviezen gevraagd worden aan allerlei instanties (Raad van State, inspecteur van financiën, college van procureurs-generaal)

Wat we wél als cijfer (of indicatie) hebben, is dat er om de 2 weken een vrouw vermoord wordt door haar partner of ex-partner. Het cijfer komt van de websit stopfeminicide.blogspot.com , een initiatief van vrijwilligers die sinds 2017 alle nieuwsberichten bundelen over vrouwen die gedood worden. Ze doen dat 'om een gezicht te geven aan de statistieken en als eerbetoon aan de vrouwen die slachtoffer zijn'. 

Als je hieronder op de bolletjes op de kaart klikt, zie je de verhalen van de slachtoffers (die we kennen). 

Op de officiële cijfers is het dus nog even wachten, maar we hebben wel de statistieken van de verschillende parketten over het aantal zaken van (poging) tot moord, doodslag en onopzettelijke doding in de context van partnergeweld. 

Een nuance: de cijfers tonen niet het aantal slachtoffers, maar het aantal zaken. In 1 zaak kunnen meerdere slachtoffers zijn, of 1 feit kan aanleiding geven tot verschillende zaken. 

14 procent van alle zaken heeft te maken met partnergeweld en daarvan kent iets meer dan 13 procent een dodelijke afloop. Tussen 2021 en 2024 zijn er dus minstens 123 dodelijke slachtoffers (of gemiddeld 30 per jaar). Daarnaast zijn er dus 7 keer zoveel pogingen tot moord of doodslag in de context van partnergeweld. 

In die cijfers zit geen informatie over het geslacht van slachtoffers of daders vervat. Maar in de registraties die de politie in 2024 gemaakt heeft, wordt wel een onderscheid tussen mannen en vrouwen gemaakt. 

Let wel: de cijfers mogen niet zomaar opgeteld worden, want 1 verdachte kan meerdere feiten gepleegd hebben. En, ook duidelijk: ook mannen zijn het slachtoffer van partnergeweld. Maar het gebeurt minder vaak en het kent minder vaak een dodelijke afloop. 

Misschien wel het meest sprekende cijfer is het cijfer dat we niet kennen. Want zowat elke expert benadrukt dat de beschikbare cijfers hoe dan ook een onderschatting van de werkelijkheid zijn. Een dark number dus. Dat kunnen zaken zijn die niet als femicide geregistreerd worden, denk maar aan zelfmoorden die het gevolg zijn van intrafamiliaal of seksueel geweld, of zaken waarin vrouwen "zomaar" verdwijnen. 

2 dossiers die de afgelopen jaren zo aan het licht zijn gekomen - en heel wat media-aandacht gegenereerd hebben - zijn de dossiers van Heidi De Schepper en Annie De Poortere. 

Annie De Poortere was 48 toen ze in november 1994 uit haar woning in Sint-Martens-Latem verdween. Haar lichaam werd 30 jaar later, in 2024, teruggevonden in haar voormalige tuin. Haar ex-partner bekende het lichaam begraven te hebben, maar de zaak werd in 2025 definitief gesloten wegens verjaring. 

In 2010 verdween de 26-jarige Heidi De Schepper, moeder van 3 kinderen. Ze werd nooit als vermist opgegeven. In 2024 rook de school van een van haar kinderen onraad toen ze de vrouw niet kon bereiken. De politie startte een onderzoek. In februari 2025 werden 3 verdachten opgepakt: de 55-jarige ex-partner van De Schepper en 2 vrienden van hem. Eén van de vrienden bekende dat hij de Schepper had vermoord. De ex-partner bleef lange tijd zwijgen maar zou uiteindelijk toegegeven hebben dat hij haar lichaam mee heeft helpen verbergen.  

De reeks 'En nu is ze dood.', die vanavond start op Canvas na De Afspraak, focust op intieme femicide, de moord op een vrouw door een partner of een ex. "In het verleden was er op de nieuwsdienst soms enige terughoudendheid om deze verhalen te brengen, omdat ze gezien werden als een gezins- of familiedrama en dus behorend tot de privésfeer. Of het werd een passionele moord genoemd, een moord 'uit liefde'", klinkt het bij makers Phara de Aguirre en Nahid Shaikh.

De laatste jaren is er meer aandacht voor femicide, omdat het ook een maatschappelijk probleem is. "Het is een film, geen foto of een momentopname", schreven de procureurs-generaal in een omzendbrief. Er gaat een patroon aan vooraf van geweld, controle en fysiek of psychisch geweld. Vrouwen worden niet altijd ernstig genomen als ze het probleem willen aanklagen. 

De getuigenis van Ingrid Vermeiren, in aflevering 4 van de reeks, maakt dat pijnlijk duidelijk. Ingrid werd gestalkt door een ex-partner. Nadat ze een tracker onder haar auto gevonden had, diende ze klacht in bij de politie. Toen ze opnieuw een tracker ontdekte, kreeg ze als reactie van de politie: 'Mevrouw, probeer daar toch zo geen verhaal van te maken, hij ziet u nog graag'. Een jaar later werd ze neergeschoten door de stalker.

"Laten we er wel een verhaal van maken, om het patroon te leren kennen, om de risicofactoren te zien, om te begrijpen waarom slachtoffers niet weggeraken uit zo'n relatie en om de schaamte - zoals Gisèle Pélicot zei - 'van kamp te doen veranderen'", benadrukken de 2 makers.