Doorbraak in 2 cold cases op til? Zo kwamen de dossiers van Kim en Ken en van Tania Van Kerkhoven ineens in een stroomversnelling  

"Mensen hebben een heel vertekend beeld van hoe het werkt. Ze denken dat we op een knopje duwen en dat er dan allerlei informatie uit de computer rolt, maar zo werkt het niet." Aan het woord is Karolien Van Dijck, forensisch adviseur bij het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie. 

In mensentaal: zij onderzoekt dossiers, gaande van inbraken, zedenzaken en moorden die hier en nu gebeuren tot cold cases die decennia oud zijn, op zoek naar een spoor. 

Het is ook zij die, samen met de speurders en het parket van Antwerpen, al 2 wendingen forceerde in het onderzoek naar de moord op Tania Van Kerkhoven, nu bijna 33 jaar geleden. 2 jaar geleden werd dat dossier nog eens serieus van onder het stof gehaald en sindsdien zit ze elke week samen met politie en parket om dat dossier op te volgen. 

Met succes. In oktober kwam aan het licht dat de moord op Tania gelinkt kan worden aan 2 verkrachtingen uit 1992 en 1993. Vandaag komt daar nog eens een link met de verdwijningen van Kim en Ken bij.

Let wel: dat betekent niet dat de moordenaar van Tania Van Kerkhoven dezelfde persoon is als de dader in het dossier van Kim en Ken. Vandaag kunnen we alleen vaststellen dat zijn DNA in die verschillende dossiers opduikt. Wat zijn rol precies is, zal verder onderzoek moeten uitwijzen. En de eerste stap is dan ook om te achterhalen wie die persoon precies is. 

Maar hoe dan ook is dit een belangrijke ontwikkeling in 4 dossiers die al meer dan 30 jaar oud zijn. 

En het codewoord voor die doorbraak: DNA. 

Het werk dat er nu gebeurd is, is een huzarenstukje en een titanenwerk. "Wij ploeteren die dossiers door. Die moeten letterlijk uit een stoffige kelder naar boven gehaald worden en bladzijde per bladzijde gelezen worden. Welke info is er aanwezig? Is die relevant? Is die niet relevant? Als het kaf dan van het koren gescheiden is, moet er gekeken worden welke overtuigingsstukken er nog zijn, welke stalen er nog in het labo zijn en welke technologie er nog mogelijk is." 

Belangrijk daarbij is wanneer er voor het laatst een DNA-onderzoek gebeurd is. "Want alles is natuurlijk een beetje nieuw tegenover de jaren '90. We hebben nu bijvoorbeeld veel minder DNA dan vroeger nodig, de technieken zijn veel gevoeliger."

Dat betekent dat er soms uit oude sporen toch nog bruikbare profielen kunnen gefilterd worden, die dan in een databank gestoken worden. 

Dat gebeurde dus zowel bij het dossier van Kim en Ken - waar er een "enkelvoudig DNA-profiel" kon opgesteld worden - als bij het dossier van Tania. In de databank bleek er dan vervolgens een match. 

"Een speciaal moment", noemt ze het zelf. "Het werk maakt de lange dagen en vaak eenzame momenten waard. Mensen hebben er een romantisch beeld van, maar ik moet stapels en stapels papier doorlezen, alles goed noteren, zorgen dat er niks gemist wordt en zoeken naar die letterlijke speld in de hooiberg."

Want: ja, DNA is "goud in een potje", zo wordt ons verteld. Maar, er is een "maar". 

Ten eerste is DNA niet onuitputtelijk. Het gaat soms om een minieme hoeveelheid DNA, in de vorm van een drupje bloed of een haartje. Telkens als er een analyse op gebeurt, verdwijnt er een stukje. Dus, als het DNA op is, is het op. De onderzoekers moeten met andere woorden elke keer opnieuw goed afwegen welke analyses ze doen en welke niet. 

Ten tweede is het ook niet zo eenvoudig: het DNA-spoor van de dader zit vaak vermengd met dat van het slachtoffer. Het is dan ook cruciaal om zoveel mogelijk in te zetten op die enkelvoudige profielen. En daarvoor is het zaak om de staalname zo goed mogelijk te doen, zodat er zo weinig mogelijk vermenging is. 

Maar dus zowel in de zaak van Kim en Ken, als in de zaak van Tania, als in de 2 verkrachtingszaken is dat dus wel gelukt.

En dat is een belangrijke wending, maar nog niet dé grote doorbraak. Want, voor alle duidelijkheid: ook vandaag weten we niet wie die verkrachtingen en moorden op zijn geweten heeft. 

Wat er nu ligt, is een DNA-profiel van iemand die de speurders graag willen spreken. En pas op het moment dat ze weten wie dat is, kan uitgemaakt worden wat hij eventueel met de feiten te maken zou kunnen hebben. 

Welke naam op dat DNA-spoor geplakt kan worden, is nog niet geweten. Maar, er is dus wel een profiel, en dus vergelijkingsmateriaal. "Op dit moment is er dus geen overeenkomst in de databanken, maar dat betekent niet dat die er niet kan komen. En dan is het alle hens aan dek", benadrukt Van Dijck. 

De speurders hebben intussen DNA-stalen afgenomen van mogelijk interessante personen, die in die 4 dossiers al opdoken (maar waar er nog geen DNA van afgenomen werd) en het NICC onderzoekt die nu. 

Als er dan een match is, zijn er 2 mogelijkheden: of er is een 1 op 1 match op het zogenoemde autosomaal DNA. Dat betekent dat ze meteen de man hebben die ze zo graag willen spreken. 

Als er geen 1 op 1 match is, en er wel een match is op het Y-chromosomaal DNA, weten onderzoekers dat ze die vaderlijn moeten bekijken (en sinds de nieuwe DNA-wetgeving mag dat ook).

Wat opvalt: er zijn vier matches van dossiers in de jaren '90, maar tussen 1994 en 2026 duikt zijn DNA-profiel nergens meer op. "We kunnen uiteraard niet voorspellen dat het niet nog ergens opduikt, als we nog gaan wrochten en wroeten in andere dossiers, maar op dit moment is er geen link met andere dossiers in onze databank. Aan wat dat ligt, geen idee", zegt Van Dijck. Misschien heeft hij geen DNA meer achtergelaten, misschien is het niet meer teruggevonden, misschien is hij overleden. 

Er zijn tal van hypotheses, en die puzzel zal pas in elkaar vallen als we een naam op het beruchte DNA-profiel kunnen plakken. 

"Wij willen natuurlijk weten wie de donor is. En pas als we dat weten, kunnen we bekijken welke rol hij gespeeld heeft in elk van die 4 dossiers", benadrukt Kristof Aerts van het parket van Antwerpen.

Daarnaast zetten de speurders natuurlijk ook in op andere pistes. Zo is er onlangs bijvoorbeeld nog een robotfoto verspreid, op basis van de verklaringen van een van de slachtoffers. 

De aanpak in de zaak-Tania Van Kerkhoven geldt als pilootproject en is een blauwdruk van hoe zulke cold cases eigenlijk zouden kunnen en moeten aangepakt worden. "Zonder te zeggen dat elke cold case oplosbaar is", nuanceert Van Dijck. "Het is heel belangrijk om te zeggen dat het niet altijd tot een goed einde zal komen."

Eenzelfde geluid klinkt bij het parket. "Het toont dat de wetenschappelijke impact in zo'n cold case groot is, het is bijna de enige manier waarop het nog kan. Het dossier is wat het is, in bepaalde dossiers zijn er amper of geen DNA-profielen. Dat betekent ook dat niet elke cold case kan opgelost worden door de wetenschap."

Maar meer mensen en middelen zouden wel voor meer doorbraken kunnen leiden: "We proberen zo veel mogelijk ruimte te maken voor deze dossiers, maar we doen dat naast onze reguliere dossiers. Dus in slechts 1/3e van de dossiers waar er een aanvraag voor is, kunnen wij ook echt een review van het dossier doen."

Net daarom pleit ze al geruime tijd voor de oprichting van een speciaal coldcaseteam, een oproep die enkele weken geleden ook weerklank vond bij de procureur-generaal van Antwerpen en bij minister Verlinden.

Met als ultieme doel natuurlijk antwoorden geven: aan slachtoffers, aan nabestaanden, aan de maatschappij. "Mensen hebben recht op antwoorden, hoe lang ze er ook al op wachten."

Dat geldt zeker ook voor dit dossier, benadrukt advocaat Kris Luyckx. Hij verdedigt een van de verkrachtingsslachtoffers (en het enige slachtoffer dat vandaag nog in leven is). "Ze heeft een grote angst dat die man nog zou leven en haar iets zou willen aandoen. Want ze is de enige die hem nog kan herkennen. Ze heeft nog een heel scherp beeld van hem. Tegelijk hoopt ze ook dat de zaak na al die jaren nog opgelost geraakt."