Het lawinegevaar in de Alpen is momenteel bijzonder groot. Vorig weekend kwamen er 5 skiërs om bij lawines in de Franse Alpen, ook vandaag stierven 3 skiërs in het populaire skistation Val d'Isère. Eén van de grootste skigebieden in Frankrijk, La Plagne, ging zelfs even helemaal dicht. En nog altijd geldt op de meeste plekken code rood. Hoe komt dat? En hoe hou je het als skiër en snowboarder veilig?
Lawinegevaar in de Alpen bijzonder groot: waar moet je op letten om het veilig te houden?
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
1. Waar is het lawinegevaar het hoogst?
Donderdag gold de hoogste alarmfase voor lawinegevaar (5 op een schaal van 5) in het grootste deel van de Franse Alpen. Vandaag is niveau 4 van kracht. Dat betekent dat de kans op lawines nog altijd groot is. Ook in Zwitserland en Italië is het uitkijken.
"Het lawinegevaar in de westelijke Alpen (Frankrijk en het westen van Zwitserland) is momenteel maximaal of bijna maximaal", vertelt glacioloog Lander Van Tricht (VUB en ETH Zürich). "Het is een grillige winter geweest tot nu toe, ook in de bergen, en dat laat zich voelen."
Het Franse skigebied La Plagne sloot donderdag volledig. Dat gebeurde nog maar 2 keer in 25 jaar. Vandaag gingen sommige pistes opnieuw open, maar zeker niet alle liften zijn in gebruik. Ook pistes in Tignes en Alpe d’Huez zijn dicht.
De regio Hautes-Alpes in Frankrijk meldt dat er sinds het begin van het seizoen al 25 mensen zijn omgekomen in lawines. De meeste slachtoffers vielen in januari.
In Oostenrijk en ook het oosten van Italië viel deze winter tot nu toe veel minder sneeuw dan normaal, waardoor het gevaar daar beperkt is. Het Europese overzicht van lawinegevaar kan je hier checken .
2. Waar komt dat hoge lawinegevaar vandaan?
De oorzaak van het lawinealarm is de overvloedige sneeuwval vanuit het westen, sinds dinsdag. Op sommige plaatsen in de Savoie en Hautes Alpes viel in enkele dagen meer dan 1 meter sneeuw boven de 2.000 meter. "Maar lagerop viel er bij de passage van 2 warmtefronten ook regen in veel skigebieden, wat de stabiliteit van het sneeuwdek niet geholpen heeft", vertelt Lander Van Tricht.
En er is meer. De periode met veel sneeuw op korte tijd komt na een relatief droge januarimaand. "Die lange droge periode heeft een sneeuwlaag gecreëerd met een harde bovenlaag waar nu plots 1 meter sneeuw op komt te liggen. Het nieuwe dikke pakket sneeuw kan zich niet hechten aan de dunne sneeuwlaag eronder en kan dus plots in zijn geheel naar beneden glijden. Dat verklaart het hoge risico."
Bovendien viel de verse sneeuw bij vrij hoge temperaturen, waardoor ze ook zwaarder is.
3. Heeft de klimaatverandering hier de hand in?
De klimaatverandering verhoogt de temperaturen en leidt tot meer extreme neerslaghoeveelheden op korte tijd.
"Aan de ene kant zie je daardoor soms dikkere sneeuwpakketten ontstaan die plots kunnen gaan schuiven. De hogere temperaturen zorgen ook voor nattere sneeuw die 'natte sneeuwlawines' oplevert en minder vaak droge sneeuwlawines, zeker in de lagere gebieden", weet Van Tricht.
Tussen sneeuwepisodes door valt er door de klimaatverstoring ook vaker regen, blijft het lang droog, of komt er intense smelt voor, waardoor een sneeuwpakket instabieler wordt. "We verwachten dat deze trend zich doorzet met minder vaak sneeuw, maar wel meer sneeuw op korte tijd, en dus zullen dergelijke lawineperiodes vaker voorkomen", vreest Van Tricht.
"Aan de andere kant zien we door klimaatverandering ook gebieden waar minder sneeuw valt, vooral lager. Daar neemt het risico op lawines af."
Ga niet naar een rode piste als enkel de groene en blauwe opnieuw open zijn. Want dan zijn de andere nog niet veilig verklaard
Bart De Bie, Vlaamse skifederatie
4. Hoe moet je hiermee omgaan op wintersport?
Wie gaat skiën, zal dus rekening moeten houden met het verhoogde lawinerisico. Concreet kunnen sommige gebieden zoals in de Franse of Zwitserse Alpen afgesloten worden uit voorzorg, zoals dus in La Plagne gebeurde. Mag je wel skiën of snowboarden, hou dan volgende basisregels in het achterhoofd:
Blijf op de piste en ga er niet buiten (de meeste dodelijke incidenten gebeuren buiten de piste zoals in januari in Oostenrijk, toen 8 skiërs buiten de piste omkwamen ondanks herhaaldelijke waarschuwingen)
"Blijf ook weg van gesloten pistes", zegt Bart De Bie van de Vlaamse Skifederatie aan VRT NWS. "Het kan zijn dat pistes stelselmatig open gaan. Respecteer dat en ga niet naar een rode piste als enkel de groene en blauwe opnieuw open zijn. Want dan zijn de andere nog niet veilig verklaard. Toch zie je soms mensen onder de barrière door glippen."
Check voor je vertrekt de plaatselijke apps en andere lokale richtlijnen. Als een skizone open is, dan zijn er vooraf veiligheidscontroles uitgevoerd. Vaak worden preventief explosies ingezet om instabiele sneeuwmassa's te laten loskomen. "Respecteer die lokale richtlijnen, ook voor andere dingen dan skiën: is het veilig om te gaan wandelen, of zelfs om naar de supermarkt te gaan?"
Wie toch buiten de piste zou gaan - bijvoorbeeld in gebieden met weinig lawinegevaar zoals in Oostenrijk - voor het 'ultieme vrije gevoel' doet dat best onder begeleiding en in groep. Hou ook voldoende afstand van elkaar, zodat niet iedereen tegelijk bedolven raakt als je een lawine veroorzaakt (of eronder terechtkomt). Zo kan de ene persoon de andere nog helpen.
Voorzie hulpmiddelen zoals een lawinebeeper, een schop en een sonde. "Dat is de basis die je moet meenemen als je buiten de piste zou gaan", zegt De Bie. "De sonde, een lange stok, dient voor de precieze positiebepaling. Een airbag is een surplus, maar kost al snel 500 tot 1.000 euro, afhankelijk van het feit of hij herbruikbaar is." Zo'n airbag kan je in werking zetten op het moment van de lawine. Je zal er minder makkelijk door 'verdrinken' in de overrompelende sneeuwmassa.
