Straks komen de Defensieministers van de NAVO-lidstaten bijeen in Brussel. Het gaat om de eerste NAVO-bijeenkomst na de 'Groenlandcrisis', waarbij de VS dreigde Groenland af te nemen van Denemarken, ook een NAVO-lidstaat. De Amerikaanse Defensieminister Pete Hegseth geeft ongezien verstek. Laat de VS de NAVO stilletjes in de steek?
NAVO-bijeenkomst in Brussel zonder Amerikaanse minister van Defensie: doet de VS aan 'quiet quitting'?
Het Verenigd Koninkrijk neemt het commando over van de VS over het Joint Force Command Norfolk in de Amerikaanse staat Virginia. Italië lost de VS dan weer af aan het hoofd van Joint Force Command in Napels. Het Joint Force Command in het Nederlandse Brunssum zal dan weer afwisselend door Duitsland en Polen worden geleid.
Drie NAVO-hoofdkwartieren, die in crisissituaties en bij conflicten leiding geven op operationeel niveau, komen in handen van Europeanen. Van moeten. De VS trekt zich terug: Europese lidstaten moeten de tientallen stafofficieren ophoesten. Doen de VS aan 'quiet quitting', trekken ze zich in stilte terug uit de NAVO? Het eenvoudige feit dat de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth niet naar de NAVO-bijeenkomst komt in Brussel, is ongezien. De voorbije 10 jaar gaf alleen toenmalig Defensieminister Lloyd Austin verstek, vanwege een ziekenhuisopname door complicaties van zijn prostaatkankerbehandeling.
Europeanisering van de NAVO
"De NAVO is razendsnel aan het Europeaniseren", zegt een NAVO-diplomaat. Sinds de vorige NAVO-top in Den Haag worden de defensiebudgetten, vooral in Europa, fors opgetrokken. Wat zich op korte termijn zou moeten uiten in meer goed getrainde inzetbare militairen die werken met nieuw militair materieel.
Op zich is het dan ook niet onlogisch dat nu de Europese lidstaten van de NAVO meer dan ooit inzetten op defensie, dat er dan ook meer ruimte vrijkomt om meer taken op te nemen in de NAVO zelf.
Tegelijk bekijken de 23 EU-lidstaten van de NAVO hoe ze samen een 'Europese pijler' op poten kunnen zetten, binnen de NAVO. Concreet gaat het om samenwerkingsprojecten voor capaciteiten waar nu een tekort aan is. Denk dan aan capaciteiten zoals tankervliegtuigen, satellietcapaciteit, grote luchtafweersystemen, onderzoek naar nieuwe wapens.
Politiek gevoeliger is dat de EU-lidstaten binnen de NAVO bekijken of er een 'Europese stem' binnen de NAVO moet komen. "Dat kan een eigen forum of administratie zijn", zegt een NAVO-bron. "Europa zou zo met één stem kunnen spreken in de NAVO." Dat zou het EU-blok een groter gewicht geven binnen de NAVO ten opzichte van de VS. Wie de NAVO al langer van nabij volgt, zal ongetwijfeld de ironie van deze situatie inzien. Toen ruim 20 jaar geleden, in de nasleep van de Amerikaanse aanval op Irak, enkele Europese landen (waaronder ook België) plannen maakten voor een sterkere Europese defensiepoot, werden ze door Washington en Londen streng gekapitteld. Wat toen niet mocht, is wat nu moet.
"De angel is uit het Groenlandse vlees, maar het gif is er nog"
"Officieel staat de status van Groenland vandaag niet op de agenda", zegt een NAVO-bron. "Maar vanzelfsprekend heeft de hele episode voor een vertrouwenscrisis gezorgd binnen de alliantie."
De NAVO start intussen met een militaire operatie in het Hoge Noorden, Arctic Sentry (Arctische Schildwacht). Bedoeling is om de militaire aanwezigheid in het Hoge Noorden te verhogen, om zo te vermijden dat Rusland en China er invloed kunnen verwerven.
De operatie Arctic Sentry valt niet overal even goed. "Heel wat landen in Oost-Europa, die de dagdagelijkse dreiging van Rusland voelen, vragen zich af waarom de NAVO nu militaire middelen zou investeren in het bewaken van Groenland."
Tegelijk zijn er nu trilaterale onderhandelingen tussen de VS, Denemarken en Groenland. Voor de VS staan daarbij 3 zaken voorop: het heropenen van extra militaire basissen voor het uitbouwen van het nieuwe antiraketschild 'Golden Dome', de verzekering dat Chinese en Russische bedrijven geen voet aan de grond krijgen in Groenland én de garantie dat dat zo blijft, ook al zou Groenland in de toekomst onafhankelijk worden. Dat de VS zich wegdraait van de NAVO, wordt nu erg concreet. De huidige administratie in Washington gaat voluit voor het onder druk zetten van de Europese NAVO-lidstaten om steeds meer taken binnen de alliantie op te nemen.
De Groenland-crisis mag dan even ontmijnd zijn, het vertrouwen in het Amerikaanse leiderschap is fundamenteel geschonden. Intussen is het aftellen naar de NAVO-top van regeringsleiders in Ankara, begin deze zomer. Of naar een volgende crisis.
