Vlaamse burgemeesters slaan alarm over financiële moeilijkheden: "Evenwichtige begroting opmaken was nog nooit zo moeilijk"

Uit de analyse van VRT NWS van de meerjarenplannen, bleek al dat steden en gemeenten de komende jaren fors meer zullen uitgeven. Om hun begrotingen rond te krijgen, zullen ze meer inkomsten halen bij burgers en bedrijven. Vooral de uitgaven voor veiligheid, activering en sociale bijstand stijgen sterk, onder meer door de hervorming van de werkloosheidsuitkeringen.

Naar aanleiding van de ingediende meerjarenplannen contacteerden we een aantal van hen opnieuw.

Vooral kleinere gemeenten geven aan dat het steeds moeilijker wordt om hun financiën rond te krijgen. "Het klopt dat we minder inkomsten genereren", zegt burgemeester Walter De Donder (CD&V) van Affligem.

De Vlaams‑Brabantse gemeente rekent binnen vijf jaar op 1.057 euro inkomsten per inwoner. "Maar het verschil zit in de sterke vermindering van tegemoetkomingen die lokale besturen krijgen van de hogere overheden. Voor Affligem komt dat neer op een verlies van 6,5 miljoen."

Volgens De Donder staan lokale besturen daarbij voor een moeilijke keuze. "Ofwel kan je dat verschil halen bij de burgers en de bedrijven, ofwel kijk je kritisch naar je kerntaken. En dat is voor alle lokale besturen zo."

Tegelijkertijd wordt de taaklast voor het lokale niveau volgens De Donder alsmaar groter. "Je moet als kleine gemeente plots veel meer studiewerk verrichten, terwijl je niet altijd over het juiste personeel beschikt. Consultants en studiebureaus kosten handenvol geld, en ondertussen puilen je kasten uit met plannen en studies waar je uiteindelijk weinig mee doet."

De Donder pleit er dan ook voor om de strenge regelgeving te versoepelen. "We gaan met zijn allen gebukt onder taak‑ en planlast", zegt hij, en wijst daarbij onder meer op de terugschroeving van de werkloosheidsuitkeringen. "Al die mensen zullen zich richten tot de plaatselijke OCMW’s. Is het dan de taak van de gemeente om een leger maatschappelijk werkers in te zetten om die mensen aan een job te helpen?"

Ook in steden als Mortsel lopen de kosten op. Burgemeester Michiel Hubeau (Groen Vooruit) wijst onder meer op extra investeringen in veiligheid binnen de politiezone.

"Voor Mortsel ging het vorig jaar om een extra investering van 1,2 miljoen”, zegt hij. “Bovendien hebben de hogere overheden heel wat extra taken doorgeschoven naar het lokaal niveau. Die verantwoordelijkheid willen we ten volgste opnemen, maar helaas volgen de budgetten van de hogere overheden niet."

Door die oplopende kosten trok Mortsel vorig jaar de personenbelasting op. “Ik hoor van heel wat collega’s — die vaak al langer in het vak zitten — dat de uitdaging om een evenwichtig meerjarenplan voor te kunnen leggen nog nooit zo groot was”, aldus Hubeau.

In Halle benadrukt burgemeester Eva Demesmaeker (N‑VA) dat haar stad de komende bestuursperiode meer investeert in veiligheid, goed voor bijna 300 euro per inwoner per jaar. “Dat is ook nodig”, zegt ze. Tegelijk wijst ze op de centrumfuncties die Halle vervult. “Ook activering is een prioriteit: werk is namelijk de beste garantie tegen armoede.”

In Brugge benadrukt burgemeester Dirk De Fauw (CD&V) dat de stad de stijgende kosten niet doorschuift naar de inwoners. “Aan de personenbelasting en de onroerende voorheffing — tezamen goed voor 84 procent van de inkomsten — hebben we bewust niet geraakt”, zegt hij. “Wel halen we extra inkomsten bij bijvoorbeeld cruisetoeristen.”

Daarnaast indexeert Brugge een aantal retributies en int de stad vanaf april ook GAS 5‑boetes voor lichte snelheidsovertredingen. “Door dat alles stijgen de inkomsten van de stad inderdaad, zonder dat we die gaan halen bij de inwoners.”

Volgens De Fauw kunnen grotere steden zulke uitdagingen makkelijker opvangen dan kleinere gemeenten. “Ik ben daarom ook grote voorstander van gemeentefusies. Als dat alles voor een stad als Brugge al een uitdaging vormt, hoe moeilijk is het dan voor een kleine gemeente?”