Nu er mogelijk asbest kan zitten in speelzand, krijgt onze redactie heel wat vragen binnen van ongeruste ouders. Toxicoloog en asbestexpert professor Benoit Nemery De Bellevaux (KU Leuven) en minister voor Consumentenzaken Rob Beenders beantwoorden de meest gestelde vragen en stellen meteen ook gerust. "Je moet je slaap er niet voor laten, maar verwijder het zand wel." Of: "Het gaat puur om het voorzorgsprincipe, we starten nu ons eigen onderzoek op."
Mogelijk asbest in speelzand: hoeveel zorgen moeten we ons maken? Toxicoloog en minister beantwoorden jullie vragen
Minister van Consumentenbescherming Rob Beenders (Vooruit) roept op om voorlopig geen speelzand meer te gebruiken, omdat het mogelijk asbest bevat. Ook winkels mogen het niet meer verkopen. Het gaat om een voorzorgsmaatregel nadat de Nederlandse pers vandaag bericht heeft over besmet zand. Er wordt nog onderzocht of het speelgoedzand in ons land effectief asbest bevat.
Het is nog niet duidelijk om welk zand het juist gaat. Daarom roept de minister op om alle soorten speelzand, van (gekleurd) kinetisch zand tot zandbakzand, niet meer te gebruiken.
Asbest in kinderzand: "Beter proactief testen voordat producten toegelaten worden op de markt"
1.
Om welke types speelzand gaat het?
"Op dit moment werken we puur uit voorzorgsprincipes na een onderzoek in Nederland met 12 types speelzand", vertelt minister Beenders in De Ochtend.
"Het gaat vooral om verkocht speelzand in potjes, gekleurd zand en magnetisch zand. In 6 van deze potjes is er een zekere vorm van asbest gevonden. Met die informatie vinden we het belangrijk genoeg om kinderen maximaal te beschermen, en dus ook in België voorzorgsmaatregelen te nemen." Of het ook om zand in een zandbak kan gaan, is niet duidelijk. Maar de minister wil dus op veilig spelen.
2
Ik heb speelzand in huis, wat nu?
Zand dat buiten ligt, mag er gewoon blijven liggen, zegt minister Beenders. "Maar speel er niet in, dat is duidelijk de oproep. Als je binnen zand op een tafel hebt - er zijn bepaalde zandtafels waarop je kan kneden - doe het zand dan met vochtige doeken bij elkaar (gebruik geen stofzuiger) en doe dat in een dubbele zak."
In principe mag zoiets niet naar het containerpark - daar mag (mogelijk) asbestafval enkel in vaste vorm binnengebracht worden. Daarover wordt nog druk overlegd. Maar je kan de zakken ook gewoon ergens apart bewaren in huis, stelt Beenders gerust. "Het belangrijkste is dat je het speelzand niet meer gebruikt."
Schepjes of bakken waar nog speelzand aan zou hangen, kan je het best schoonmaken met vochtige doeken. "Gebruik je stofzuiger zeker niet, want de allerfijnste deeltjes blijven niet in de stofzak zitten en komen dan in de lucht terecht", licht toxicoloog en longspecialist Nemery De Bellevaux toe.
Minister-president Diependaele (N-VA): "In welk zand het asbest nu juist overal inzit, maakt deel uit van het onderzoek"
3
Moet ik me zorgen maken als mijn kind met zo'n zand gespeeld heeft?
Eigenlijk niet, stelt Nemery De Bellevaux. "Je moet je slaap er niet voor laten. Het gezondheidsrisico is afhankelijk van de hoeveelheid asbest die aanwezig is in het product, en vooral ook van de duur van de blootstelling aan de asbestvezels. In het zand zal een zeer lage concentratie asbest aanwezig zijn, waardoor de gevolgen ook klein zijn."
In het zand zal een zeer lage concentratie asbest aanwezig zijn, waardoor de gevolgen ook klein zijn
Benoit Nemery De Bellevaux, toxicoloog, longspecialist en professor emeritus aan de KU Leuven
Je hoeft ook niet naar de dokter te rennen, want die kan niets doen. "Scanners of longspoelingen, dat is niet nodig. Symptomen van asbestkanker zijn ook pas over 30 of 40 jaar zichtbaar."
Want dat is het grootste risico bij jarenlange blootstelling aan asbest: kanker in het longvlies. "Je longen hebben een zuiveringsmechanisme, maar asbestvezels zijn zo duurzaam dat ze niet gezuiverd geraken. Zo blijven ze in het longvlies zitten, waar ze ontstekingen en op termijn ernstige kanker kunnen veroorzaken."
Wie kortstondig in aanraking is gekomen met asbest, zoals kinderen die met mogelijk besmet speelzand gespeeld hebben, heeft slechts een zeer kleine kans om zo'n kanker te ontwikkelen, volgens Nemery De Bellevaux.
Jan Van Bouwel, asbestdeskundige: "Asbest is een gesteente dat in de ondergrond zit en gewoon opgedolven kan worden, samen met zand"
Zo'n 90 procent van de patiënten die ik zie, heeft jarenlang dagelijks beroepshalve met asbest gewerkt
Benoit Nemery De Bellevaux, toxicoloog, longspecialist en professor emeritus aan de KU Leuven
Hij is al jarenlang longspecialist; andere longartsen verwijzen patiënten met asbestkanker door naar professor Nemery De Bellevaux. "Zo'n 90 procent van de patiënten die ik zie, heeft jarenlang dagelijks beroepshalve met asbest gewerkt. De overige 10 procent zijn mensen van wie we niet zeker weten hoe ze besmet geraakt zijn, maar vaak gaat het om patiënten die in hun kindertijd bijvoorbeeld op een asbeststort gespeeld hebben, omdat de gevaren toen nog niet bekend waren."
4
Wat als mijn kind per ongeluk zand heeft opgegeten?
Zelfs als je kind het zand per ongeluk heeft opgegeten, is dat niet zo erg. "Er is eigenlijk geen wetenschappelijk bewijs dat asbestvezels kanker in de darmen veroorzaken", stelt Nemery De Bellevaux gerust.
Mensen hoeven niet bang te zijn, maar ik wil tegelijk koste wat het kost voorkomen dat asbest voorkomt in een huiselijke omgeving
Benoit Nemery De Bellevaux, toxicoloog, longspecialist en professor emeritus aan de KU Leuven
"Mensen hoeven niet bang te zijn, maar ik wil tegelijk koste wat het kost voorkomen dat asbest voorkomt in een huiselijke omgeving", vertelt Nemery De Bellevaux. "Daarom heeft de minister ook correct gehandeld: het zekere voor het onzekere nemen en mogelijke asbestbesmetting streng aanpakken. Je doet niemand kwaad door asbest te verwijderen uit diens leefomgeving."
5
Hoe gaat dit nu verder?
België gaat nu eigen onderzoeken opstarten en stalen nemen, om te bekijken of er ook hier producten met asbest aanwezig zijn. "Want, laat dat duidelijk zijn, op dit moment is er daar nog geen sprake van," benadrukt minister Beenders nog eens.
Voorlopig is het nog niet duidelijk wanneer de resultaten van die onderzoeken bekend zullen zijn. De minister verwijst daarvoor naar de administratie en de experts die het onderzoek doen. "Ik laat de timing aan hen over. Zodra we informatie hebben, communiceren we."
6
Hoe komt asbest in zand terecht?
Er zijn plaatsen waar van nature asbestvezels aanwezig zijn dicht bij de oppervlakte, stelt professor emeritus Benoit Nemery De Bellevaux (KU Leuven). "In België is dat niet zo, maar op andere plekken wel. Ik kan me inbeelden dat er op plaatsen waar zand ontgonnen wordt wel 'besmetting' van asbest voorkomt."
Een andere optie: zand dat besmet is door machines die vroeger asbest hebben verwerkt. "Zo kunnen de asbestvezels ook terechtgekomen zijn in het zand, als het speelzand verwerkt is door die machines."
Er zijn dus verschillende scenario's. "We weten nog niet exact hoe het asbest er mogelijk in terechtgekomen is. Dat moet het onderzoek uitwijzen, maar dit zijn 2 pistes die ik mogelijk acht."
