"Muziek beïnvloedt hoe wij het publieke debat beleven en voeren": kracht van protestlied onder de loep

De impact van protestmuziek is veelzijdig, maar moeilijk meetbaar. Dat zegt doctoraatsstudent Romy Mennen in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. Ze doet onderzoek naar hoe muziek gebruikt wordt in protestbewegingen en hoe dat samenhangt met polarisatie.

"Protestmuziek verspreidt een boodschap, maakt maatschappelijke problemen zichtbaar en zet mensen aan het denken. Maar het kan ook mensen samenbrengen, een gevoel van verbondenheid creëren en zelfs motiveren tot actie."

Dat groepsgevoel ervaar je vooral live, zegt ze. "Bij een optreden voel je je verbonden met anderen die hetzelfde denken. Die gedeelde identiteit kan enorm krachtig zijn."

Sommige voorbeelden tonen wél een duidelijke impact. Zo verwijst Mennen naar de Zingende Revolutie in de Baltische Staten. "Tijdens de Sovjet-periode was het zingen van nationale volksliederen verboden. Toch kwamen mensen in Estland, Letland en Litouwen samen om te zingen. Zo brachten ze hun culturele identiteit tot uiting en eisten ze hun onafhankelijkheid op. Uiteindelijk leidde dat ook tot politieke veranderingen."

Het zingen zélf werd dus een daad van verzet en toonde de kracht van muziek als bindmiddel én middel tot verandering.

Onlangs bracht Bruce Springsteen het nummer 'Streets of Minneapolis' uit, waarin hij zijn ongenoegen uit over het optreden van de Amerikaanse immigratiedienst ICE. Het protestlied ging viraal, met massale steun van over de hele wereld.

"Dergelijke muziek heeft zeker impact", zegt Mennen. "Het geeft mensen het gevoel: we zijn niet alleen, we worden gehoord. Vooral als bekende artiesten zich uitspreken, versterkt dat de boodschap."

Veel mensen denken bij protestliederen aan de jaren 60, Bob Dylan of de hippiebeweging. "Die periode was zeker invloedrijk. Ze heeft het beeld bepaald dat we vandaag nog hebben van protestmuziek. Maar protestmuziek bestaat in alle genres en tijdperken."

Zo noemt ze de opkomst van hiphop als protestvorm en de Zuid-Amerikaanse feministische bewegingen waarin collectief zingen centraal staat. Ook klassieke muziek kent zijn vormen van protest - denk aan Beethoven– en in de geschiedenis van de slavernij speelde muziek een cruciale rol in communicatie en verzet.

Toch is er ook een keerzijde: protestmuziek kan ook polarisatie versterken. "Muziek creëert identiteit, maar die is soms heel exclusief. Als het wij-zijdenken versterkt wordt in de tekst of de beleving, kan het ook afzetten tegen 'de ander'."

Dat is meteen de paradox van protestmuziek: ze kan zowel verbinden als verdelen. "Muziek roept emoties op, versterkt standpunten en kan daardoor ook polarisatie in de hand werken. Maar dat maakt het ook zo interessant en relevant om te bestuderen. Muziek beïnvloedt hoe wij het publieke debat beleven en voeren."

Of een protestlied objectief verandering kan brengen, blijft moeilijk te meten. Maar de impact op individueel en collectief niveau is duidelijk. "Protestmuziek geeft stem aan groepen, creëert verbondenheid en kan helpen om een maatschappelijk probleem zichtbaar te maken – of net spanningen te verdiepen", besluit ze.