CO2-uitstoot door de mens is op dit moment de oorzaak van de klimaatverandering. Daarop hameren klimaatwetenschappers na de uitspraak van Roland Duchâtelet in De Afspraak die stelde dat CO2 het gevólg is van klimaatverandering en niet de oorzaak. De ondernemer zei ook dat maar een klein deel van de atmosfeer uit CO2 bestaat. Dat klopt, maar dat kleine deel leidt wel degelijk tot klimaatverstoring.
Na opmerkelijke bewering Duchâtelet in De Afspraak: CO2 is wel degelijk de oorzaak van klimaatverandering (en niet andersom)
In het kort
Wat? Ondernemer Roland Duchâtelet zei in De Afspraak dat CO2 niet de oorzaak is van de huidige klimaatverandering. Als argumenten haalde hij aan dat de stijging van CO2 in het verleden pas na een temperatuurstijging zou komen en dat het aandeel van CO2 in de atmosfeer (0,04%) te klein zou zijn om een grote impact te hebben.
Maar? Dat CO2 soms later volgde op temperatuurstijgingen klopt voor vroegere, natuurlijke klimaatveranderingen zoals ijstijden. Dat zegt niets over de huidige verandering. Er zit inderdaad maar 0,04 procent CO2 in de atmosfeer maar dat kleine deel heeft bijvoorbeeld een groot effect.
Maakindustrie in België is almaar moeilijker, zegt ondernemer Roland Duchâtelet op 4 februari in De Afspraak. De Europese klimaatmaatregelen, zoals CO2-emissierechten zouden geen eerlijke concurrentie met de rest van de wereld meer toelaten. Over dat standpunt spreken we ons in dit artikel niet uit.
Rond de veertiende minuut zegt Duchâtelet ook dat “de stijging van CO2 het gevolg is van de opwarming (van de aarde) en niet omgekeerd”. Verder zegt hij nog “CO2 is 0,04 procent van de atmosfeer” met de suggestie dat CO2 minder belangrijk is.
Bekijk hier het bewuste fragment uit De Afspraak
Het gaat om twee beweringen die al erg oud zijn en vaak worden gemaakt door mensen die in twijfel trekken dat de mens een belangrijke rol speelt in klimaatverandering.
De atmosfeer bestaat maar voor 0,04 procent uit CO2
Het klopt dat de atmosfeer van de aarde voor 0,04 procent uit CO2 bestaat. Dat onderzocht Tim Pauwels in 2023 al eens in Het Cijfer. Toen gaven de laatste metingen, uit oktober 2023, aan dat in de atmosfeer 418 deeltjes CO2 per miljoen deeltjes (ppm, of parts per million) zijn: dat is 0,0418 procent.
0,04 procent klinkt heel weinig, maar alle planten van de wereld maken van dat kleine aandeel CO2 gebruik om te overleven. Dat het aandeel CO2 in de atmosfeer klein is, kan de indruk wekken dat het verwaarloosbaar zou zijn en bijgevolg geen impact kan hebben op klimaatverandering. Dat is misleidend volgens Stef Lhermitte, hoofddocent aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen van de KU Leuven.
"Wat telt is niet het percentage, maar wat een stof fysisch doet", zeg hij. "Sommige giffen zijn bijvoorbeeld in minuscule hoeveelheden al levensgevaarlijk. CO2 is uitzonderlijk efficiënt in het absorberen van infrarode warmtestraling die door de aarde wordt uitgezonden, terwijl de hoofdbestanddelen van de atmosfeer (stikstof en zuurstof zijn samen ongeveer 99 procent) dat vrijwel niet doen."
"Zonder broeikasgas: een ijsbal"
Wim Thiery, professor klimaatwetenschap aan de VUB, bevestigt dat broeikasgassen in lage concentraties een grote impact kunnen hebben: "Mochten er geen broeikasgassen in onze atmosfeer zitten, dan zou onze temperatuur 30 graden kouder zijn. Dan zou de wereld een ijsbal zijn."
In principe moeten we dus blij zijn dat er broeikasgassen in onze lucht zitten. Maar de concentratie CO2 in de atmosfeer is wel aan het stijgen. Het Mauna Loa Observatory op Hawaii meet sinds 1958 de CO2-concentratie in de lucht. Die is van 315,7 ppm in 1958 naar 427 ppm nu gegaan, een stijging met een derde.
Dankzij luchtbellen die gevangen zijn in ijslagen op Antarctica kunnen klimaatwetenschappers de CO2-concentratie in de lucht tot ver terug in de tijd achterhalen. En dan zien we dat die concentratie grofweg sinds de industriële revolutie spectaculair stijgt.
Net die stijging is cruciaal voor de klimaatverandering volgens Lhermitte: "Voor de industriële revolutie lag de concentratie rond 280 ppm; vandaag is dat meer dan 420 ppm. Dat is een stijging van ongeveer 50 procent. Die extra CO2 verstoort de energiebalans van de aarde en houdt meer warmte vast. Dat een gas in kleine hoeveelheid zo’n groot effect heeft, is dus geen paradox, maar een direct gevolg van goed begrepen en experimenteel bevestigde natuurkunde."
Ook Thiery merkt op dat de CO2-concentratie in de atmosfeer ongelooflijk snel gestegen is sinds de industriële revolutie: "Die concentratie is niet voorgekomen in de laatste 3 miljoen jaar. Klimaatverandering werd dus op een onnatuurlijke wijze in gang gezet door de menselijke uitstoot."
2. De stijging van de CO2 is het gevolg van de opwarming en niet omgekeerd
Duchâtelet zei dus ook dat CO2 klimaatverandering niet veroorzaakt, maar er gewoon het gevolg van is. Dat is inderdaad vaak zo geweest in de loop van de geschiedenis van de aarde.
De aarde wisselt al miljoenen jaren af tussen lange ijstijden en kortere, warme periodes. We leven nu in zo’n warme periode: het Holoceen . Die begon ongeveer 11.500 jaar geleden en leidde tot het stabiele klimaat waarin onze menselijke beschaving kon groeien.
Die afwisseling tussen ijstijden en warmere periodes heeft een natuurlijke oorzaak en die zit hoofdzakelijk in de zogenaamde Milanković-cycli . Dat zijn variaties in de baan van de aarde rond de zon en de stand van de aardas. Die veranderingen bepalen hoeveel zonlicht en warmte de aarde bereikt, wat vervolgens de overgang tussen ijstijden en warme periodes in gang zet.
Een kettingreactie van warmte
Bij het einde van een ijstijd begint de temperatuur dus eerst te stijgen. Die eerste opwarming veroorzaakt een waterval aan effecten. Doordat ijs en sneeuw smelten, wordt minder zonlicht weerkaatst en absorbeert de aarde meer warmte.
Tegelijk laten de opwarmende oceanen meer CO2 los aan de atmosfeer. De extra CO2 houdt meer warmte vast, wat weer leidt tot hogere temperaturen en nog meer CO2-uitstoot. Dus: op het einde van ijstijden is de stijging van CO2 inderdaad een gevolg van opwarming en niet de oorzaak.
Metingen in ijskernen toonden aan dat CO2 soms volgde op de temperatuurstijging, maar dat is niet het cruciale punt, zegt Stef Lhermitte. "De kernvraag is niet de timing, maar de oorzaak en de impact," legt hij uit. Waar de aarde vroeger miljoenen jaren deed over natuurlijke schommelingen, jagen wij de temperatuur nu in recordtempo omhoog.”
Volgens Lhermitte is het grote gevaar dat onze huidige maatschappij totaal "niet is aangepast aan zulke abrupte klimaatveranderingen".
IJstijden hadden andere oorzaken
De Milanković-cycli kunnen de huidige periode van snelle opwarming niet verklaren. Milanković-cycli werken heel traag, over tienduizenden jaren, terwijl de huidige opwarming zich in slechts enkele decennia voltrekt.
Die toename wordt sinds de industriële revolutie veroorzaakt door de mens. CO2 is dus vandaag niet het gevolg van een warmere aarde, maar de directe oorzaak ervan door menselijke uitstoot.
"In plaats van een trage natuurlijke reactie duwen wij de CO2-concentraties nu razendsnel naar hoogtes die de moderne mens nooit eerder heeft meegemaakt", zegt Wim Thiery. Terwijl CO2 vroeger een meewerkende factor was in een natuurlijke cyclus, is het nu de motor die de huidige opwarming aandrijft.
AANVULLING 9 feb 2026: Reactie Roland Duchâtelet
In een reactie aan onze redactie blijft Roland Duchâtelet erbij dat het volgens hem voorbarig is om te concluderen dat de toename van CO2 voorafgaat aan de opwarming. En hij vindt het onvoldoende bewezen dat CO2 stijging door menselijke activiteit volstaat om de opwarming te verklaren.
Hij gelooft dat CO2 toename ook kan verklaard worden doordat er minder vulkaanuitbarstingen zijn. Minder rook in de atmosfeer zorgt ervoor dat minder zonlicht weerkaatst wordt. Bosbranden spelen volgens hem ook een belangrijke rol omdat ze nu eenmaal CO2 produceren.
Roland Duchâtelet blijft er ook bij dat de Europese regels te veel druk leggen op de Europese industrie en dat er daardoor geen gelijk speelveld meer is met de industrie in andere landen.
Conclusie:
Hoewel 0,04% weinig lijkt, is de concentratie CO2 in de atmosfeer wel degelijk belangrijk. CO2 blijft een broeikasgas dat zorgt voor opwarming. Zonder broeikasgassen zou de gemiddelde temperatuur op aarde vele graden onder nul liggen.
CO2 is een broeikasgas en de snelle toename ervan door menselijke activiteit is ongekend in de menselijke geschiedenis. Klimaatwetenschappers concluderen daarom dat de huidige CO2-stijging geen gevolg is van een natuurlijke opwarming, maar de directe oorzaak ervan.
Op basis van de stand van zaken in de klimaatwetenschap beoordelen we de uitspraken daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
