Acteur François Beukelaers (88) overleden, de antiheld uit 'Brussels by night'

François Beukelaers had een lange carrière in binnen- en buitenland; hij acteerde net zo lief in het Frans als in het Nederlands. Beukelaers combineerde theater, televisie en film. Met zijn rol als de getroubleerde Max in ‘Brussels by night’ schreef hij vaderlandse filmgeschiedenis.

Brusselaar François Beukelaers werd op 2 februari 1938 geboren in Vilvoorde. "Daar gebeurde niets. Maar Brussel ligt maar tien kilometer verder", zei Beukelaers vaak in interviews. Die ontsnappingsroute bracht hem naar Expo 58, waar hij jazz en Amerikaanse films leerde kennen, en naar het Ter Kameren-instituut  in Brussel.

In het VRT-programma 'Confidenties in de Provence' (2003) vertelde Beukelaers uitgebreid over zijn verzet tegen de generatie voor hen. Hij werd opgevoed door zijn grootouders, nadat zijn vader - drie weken voor zoon François geboren zou worden - zelfmoord pleegde. 

"Op mijn 18e, met hoed en jas en vest, zag ik eruit als een oude vent! Toen ik in de bioscoop Marlon Brando of James Dean zag, toen zag ik mezelf. De jeugd moest rechten krijgen, want voordien bestond dat niet. Dat verzet, die wildheid van 'tegen alles te zijn', heb ik kunnen kanaliseren in het theater. Ik moest mijn eigen wereld maken. Ik kon niet meer leven in de wereld waar ik uit kwam."

Zijn studie architectuur aan het Ter Kameren-instituut beviel Beukelaers inderdaad niet erg. Maar hij kreeg les van schrijver Herman Teirlinck, en die zou zijn toekomst in een andere, artistieke plooi leggen. Op Radio 1 haalde Beukelaers een scherpe herinnering aan Teirlinck boven: "450 studenten zaten in spanning te wachten, toen Teirlinck verscheen in streepjespak, bolhoed en slobkousen. Hij ging achter een bureau zitten en riep luid: Ooooooooo! Dat is het eerste woord dat de mens ooit gesproken heeft."

François Beukelaers had een studententoneel opgericht in Ter Kameren. Herman Teirlinck overhaalde hem om theater te komen studeren in Antwerpen, in de Studio van het Nationale Toneel, later Studio Herman Teirlinck genoemd. "Van Teirlinck leerde ik dat iets altijd dubbel is, dat niets enkelvoudig is. En ik leerde vooral de liefde voor het theater", vertelde Beukelaers in ‘Vriend en vijand’ op Radio 1.

Later zou Beukelaers zelf docent worden aan diezelfde Studio Herman Teirlinck (met als studenten onder meer Dirk Roofthooft, Johan Leysen of Gene Bervoets) en hij doceerde ook regie aan de Franstalige Brusselse toneelschool INSAS.

In het theater was Beukelaers te zien in de Antwerpse KNS of de Brusselse KVS, en in theaters in het buitenland, van Parijs en Madrid tot New York, Dakar en Korea. In stukken van Hugo Claus of Tom Lanoye, in ‘Le cocu magnifique’ of ‘L’histoire du soldat’. Hij regisseerde ook.

"Theater is synoniem voor ontmoeting", zei hij in 2018 aan Randkrant. En dat in vele talen. Want "iemand die zich in één taal opsluit, heeft ook een gesloten geest. Dat zei ik ook tegen mijn studenten", klonk het in een interview met Knack in 2019.

Een eerste straffe filmrol van François Beukelaers was in ‘Un soir, un train’ (1965), de verfilming van ‘De trein der traagheid’ van Johan Daisne. Met regisseur André Delvaux zou Beukelaers nog vaak samenwerken.  

In ‘Brussels by night’ van Marc Didden (1983) speelde hij de hoofdrol van Max, die na een zelfmoordpoging door Brussel zwerft. De openingsscène greep meteen naar de keel: Max stopt een revolver in zijn mond en haalt die er weer uit. Heel moeilijk om te spelen voor Beukelaers. Zijn eigen vader pleegde op die manier zelfmoord, net voor François werd geboren. Als halve wees werd hij opgevoed door zijn grootouders.

2 jaar later acteerde Beukelaer ook in ‘Istanbul’ van Marc Didden. En er volgden veel andere filmrollen, van 'Hombres complicados' en 'Crazy love' tot 'Oesje' of 'Zillion'. Dokter, burgemeester, generaal: rollen die François Beukelaers, met zijn waardige gestalte en diepe stem, als gegoten zaten. In ‘Soeur sourire' van Stijn Coninckx speelde hij een bisschop; in 'Patser' een priester. 

Het tv-palmarès van François Beukelaers leest als een geschiedenis van de Vlaamse tv-serie. Generaal Cassiman in ‘Windkracht 10’, Jos Teugels in ‘Terug naar Oosterdonk’, chirurg Karel Donkers in ‘Katarakt’, Walter in ‘Tabula rasa’ (2017) en vele andere rollen in ‘Witse’, ‘Flikken’, ‘Familie’ of ‘Bevergem’. 

In 2023 kreeg François Beukelaers een ster op de dijk van Oostende én de Lifetime Achievement Award van het Filmfestival FFO.  Bij die gelegenheid werd hij "het zogenaamde enfant terrible – een compliment!" genoemd. "Van dienende bijrol tot dragende hoofdrol, hij kan het allemaal."

Tot op hoge leeftijd bleef François Beukelaers actief, en had hij vaak contact met jongere vakgenoten. "Als je refuseert wat de jeugd doet, als je niet meer mee kan of wil, als je de ramen sluit voor wat er buiten gebeurt, als theater geen avontuur meer is, maar alleen werk, dan moet je ermee ophouden. Wie vindt dat hij niets meer kan bijleren, moet maar op zijn sokkel gaan staan", vertelde hij aan Marc Didden in het blad Etcetera (2001). 

"Ik probeer elke dag verwonderd te zijn, zo blanco mogelijk", bleek een streven van Beukelaers, waarover hij vertelde in De Standaard in 2016.

Filosoferen over leven en dood deed hij ook in 'Confidenties in de Provence', het VRT-programma waarin Betty Mellaerts hem en wetenschapster Christine Van Broeckhoven interviewde in 2003. "We moeten de deemoed hebben om te beseffen dat wij maar een accident zijn, in iets dat veel groter is dan wij. De pretentie dat wij het centrum van het universum zijn, dat kan niet."

"Zoals Shakespeare schreef (in 'Hamlet', red.): To die, to sleep, no more. Dat is het leven. Het is een dag! Wij leven een dag. Hoe kort is dat toch, dat leven. Laten we er niet meer van maken dan het is, maar laten we dat zo goed als mogelijk proberen te doen."