Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft Rusland veroordeeld wegens "onmenselijke behandeling" en "onwettige detentie" van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, bij zijn terugkeer naar zijn land in 2021. Navalny overleed in 2024 in onduidelijke omstandigheden in een strafkolonie in het Russische Noordpoolgebied.
Aleksej Navalny, een anticorruptieactivist en oppositieleider, keerde in januari 2021 terug uit Duitsland, waar hij was behandeld na een vergiftiging in augustus 2020. Bij aankomst op de luchthaven in Moskou werd hij meteen gearresteerd.
In zijn unanieme arrest benadrukt het Mensenrechtenhof dat de arrestatie en detentie van de oppositieleider zijn gebaseerd op de "intrekking van een voorwaardelijke straf" voor commerciële fraude en het witwassen van geld, die in 2014 was uitgesproken en die het hof al had veroordeeld wegens schending van het recht op een eerlijk proces.
Tijdens zijn detentie werd Navalny "gelijktijdig aan verschillende vormen van mishandeling onderworpen die, samen genomen, blijk geven van een systematische minachting voor zijn gezondheid, welzijn en waardigheid, en kunnen worden beschouwd als een onmenselijke en vernederende behandeling", concluderen de Europese rechters.
Navalny had met name geklaagd over het feit dat zijn hoofd was kaalgeschoren en dat hij voortdurend onder videobewaking stond. Hij kloeg ook over slaaptekort door veiligheidscontroles om het uur of om de 2 uur.
Navalny had kort na zijn detentie op 20 januari 2021 een klacht ingediend bij het Mensenrechtenhof. Na zijn overlijden heeft het hof zijn weduwe, Joelia Navalnaja, toestemming gegeven om de procedure namens hem voort te zetten.
Het hof, dat Moskou al in februari 2021 tevergeefs had verzocht de oppositieleider "onmiddellijk vrij te laten", concludeert dat er sprake was van een schending van artikel 2 (recht op leven) van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, artikel 5 (recht op vrijheid en veiligheid) en artikel 3 (verbod op onmenselijke of vernederende behandeling).
Rusland wordt veroordeeld tot het betalen van 26.000 euro aan de verzoeker voor morele schade. Maar Moskou beschouwt de uitspraken van het Europees Mensenrechtenhof niet langer als bindend en zal dus ook nu weer weigeren de boete te betalen.
Rusland werd in 2022 na de invasie van Oekraïne uit de Raad van Europa gezet, waartoe het Mensenrechtenhof behoort. Maar in theorie blijft het wel verantwoordelijk voor eerdere schendingen van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
