Privacy-experts waarschuwen voor populaire menstruatie-apps: "Gevoelige gegevens zijn er niet veilig"

"Flo" is met 420 miljoen downloads  veruit de populairste menstruatie- en vruchtbaarheidsapp wereldwijd. Andere populaire apps zijn "Clue", "Menstruatie Kalender: Ovulatie" en "Zwangerschap+". Met die apps kan je symptomen van je menstruatiecyclus en zwangerschap of vruchtbare periodes bijhouden. Een app als Flo vraagt je ook erg persoonlijke informatie, bijvoorbeeld of je beschermde of onbeschermde seks hebt. 

"Die apps beloven vrouwen meer controle te geven over hun lichaam, maar de omgang met hun privacygegevens bewijst soms het tegendeel", zegt Judith Blijden. Ze is jurist, filosoof en maker van de podcast "The Digital Period". "Achter veel populaire apps zitten commerciële bedrijven bij wie het business model rond data van gebruikers draait. Veel apps zijn gratis, wat kan betekenen dat de bedrijven winst halen uit het verzamelen, verhandelen of verkopen van jouw gegevens."

"Bijgevolg weten marketingplatformen op wie ze hun online advertenties voor vruchtbaarheids- en menstruatieproducten, zoals tampons, moeten richten”, zegt Anastasia Siapka, Research Fellow aan het KU Leuven Centre for IT & IP Law.

Adverteerders die interesse hebben in die data, hebben veel geld over om die data te bemachtigen. "De gegevens van mensen die in zo'n app aangeven dat ze zwanger willen worden of zwanger zijn, zijn 15 keer meer waard dan de gegevens van de gemiddelde gebruiker. Wanneer vrouwen zwanger zijn of in de menopauze komen, hebben ze vaak nieuwe producten nodig, waardoor hun koopgedrag verandert. Net dat maakt hen zo interessant voor adverteerders", aldus Siapka. 

Wanneer we de bezorgdheden van de privacy-experten voorleggen aan een tiental Vlaamse vrouwen die deze apps gebruiken, halen de meesten hun schouders op. "Apps verzamelen al zoveel van ons", klinkt het. Het lijkt hen niet uit te maken.

"Dit soort privacymoeheid zien we vaker", zegt Sofie Royer, professor veiligheid en mensenrechten aan de VUB en onderzoeksexpert cyberveiligheid bij de KU Leuven. "Maar het is belangrijk om hier aandacht voor te hebben, zeker omdat het erg persoonlijke gegevens zijn. Die deel je niet zomaar met iedereen. Misschien wel met je partner en gynaecoloog, die beroepsgeheim heeft. Bij die privébedrijven is dat niet het geval."

Naast de bezorgdheden over privacy, maken experten zich zorgen over de medische informatie in deze apps. Meer daarover hoor je in de podcast Het uur van de waarheid: 

Maar veel vrouwen lijken zich dus niet bewust van de risico's die het delen van privé-informatie in zulke apps kan hebben. Dat was wél het geval bij veel Amerikaanse vrouwen in 2022, toen abortus verboden werd in een aantal Amerikaanse staten. Uit angst dat het gebruik van menstruatie- en zwangerschapsapps zou leiden tot gerechtelijke vervolging, verwijderden ze daarom die apps van hun telefoon.

En dat is geen "ver-van-ons-bed"-verhaal, klinkt het bij privacy-experten. In 2023  vroeg de Britse politie bijvoorbeeld toegang tot data van gebruikers van menstruatie-apps na "onverklaarbare miskramen". De experten wijzen erop dat er ook in Europa landen zijn met strenge abortuswetten, zoals Andorra, Liechtenstein, Malta, Monaco en Polen. "Als justitie of politie toegang krijgen tot die gegevens, kunnen ze die ook gebruiken om gebruikers te vervolgen voor (het overwegen van) abortus."

Nochtans mogen ontwikkelaars niet zomaar al je gegevens gebruiken en doorverkopen. Voor het verwerken van gevoelige gezondheidsinformatie (bijvoorbeeld menstruatiesymptomen, informatie over je seksleven of zwangerschap) moeten ze expliciet toestemming vragen. De meeste apps beweren in hun privacybeleid dat ze gevoelige data sowieso niet zullen gebruiken voor commerciële doeleinden.

Meestal verkopen ze wel meer technische informatie, zoals het feit dat jij de app op je telefoon hebt staan. Die informatie is genoeg voor marketingplatformen om online advertenties naar je te sturen.  

Om als gebruiker te achterhalen wat een bedrijf precies met je data doet, moet je de privacyvoorwaarden doornemen. Maar daar knelt vaak het schoentje. "Vaak zijn die voorwaarden lange, ingewikkelde documenten en begrijp je amper waar je toestemming voor geeft", zegt Sofie Royer. "Bovendien zijn de voorwaarden niet altijd in het Nederlands opgesteld, wat ook al een drempel is. En daarnaast is het nog maar de vraag of die bedrijven hun eigen voorwaarden respecteren."

En dat blijkt niet altijd het geval. In 2019 bleek uit onderzoek van de Wall Street Journal dat Flo heel persoonlijke gebruikersdata, zoals wanneer een gebruiker ovuleert, deelde met bedrijven als Meta en Google, zonder daarvoor toestemming te vragen aan gebruikers. Vervolgens konden die bedrijven gebruikers bombarderen met gepersonaliseerde advertenties. 

Die bedrijven ontkenden in alle toonaarden, maar (voormalige) gebruikers spanden collectieve rechtszaken aan tegen Flo en de bedrijven die advertenties op hen afvuurden. In enkele zaken sloten beide partijen een onderling akkoord: de bedrijven betaalden de gebruikers een schadevergoeding uit en die laatsten lieten hun aanklacht varen. In een andere zaak werd Meta wel veroordeeld, maar het gaat mogelijk nog in beroep. 

Intussen heeft Flo aanpassingen doorgevoerd die de gebruiker beter zouden moeten beschermen, maar privacy-experten blijven argwanend: volgens hen ben je nooit zeker dat je gegevens veilig zijn bij een commercieel bedrijf.

VRT NWS vroeg enkele apps als Flo en Clue om een reactie. Zij zijn niet akkoord met de bezorgdheden en zeggen dat ze zich aan de Europese wetgeving houden.