Mag je je ogen nog geloven? Haarscherpe beelden waarop te zien is hoe de doodgeschoten activist Alex Pretti een wapen probeert te grijpen, blijken door AI-toepassingen details te krijgen die er nooit geweest zijn. Artificiële intelligentie lijkt inderdaad beeldmateriaal scherper te kunnen maken. Maar daardoor ontstaan afbeeldingen die tot verwarring en nepnieuws leiden.
AI-toepassingen maken beelden van het dodelijke incident met activist Alex Pretti in Minneapolis ogenschijnlijk scherper, maar voegen er verzonnen details aan toe.
Zo lijken die beelden bijvoorbeeld te tonen dat Pretti naar zijn wapen greep, terwijl hij eigenlijk een smartphone in de hand had.
Beelden die "verscherpt" worden met AI-programma's verliezen hun betrouwbaarheid.
De incidenten waarbij activisten Renée Good (op 6 januari) en Alex Pretti (op 24 januari) in Minneapolis door de ordediensten werden doodgeschoten, zijn uit verschillende hoeken gefilmd. De beelden worden in de dagen daarna op sociale media nauwgezet uit alle hoeken bestudeerd.
Sommige beelden, zoals stilstaande frames uit video's, zijn zo onscherp dat moeilijk te zien is wat op dat exacte moment precies gebeurt. Dat leidt ertoe dat sommige mensen die onscherpe beelden of videostills met een AI-toepassing proberen 'scherper' te maken.
Precies dat gebeurde met een frame uit de video van het moment waarop kogels op Pretti afgevuurd worden. Het resulterende AI-beeld wordt onder andere gedeeld door mensen die zo eer willen betuigen aan Pretti: "Vergeet dit beeld nooit!" Maar de met AI verscherpte beelden zijn ook populair bij anderen die beweren dat de verpleger wel degelijk naar zijn vuurwapen zou hebben gegrepen net voordat hij doodgeschoten werd.
In werkelijkheid is het zwarte object in Pretti's rechterhand de smartphone die hij al aan het begin van het incident vasthield . Kort voordien was het wapen dat hij op zijn rug droeg, al weggenomen door een agent.
Agent zonder hoofd
Op sociale media en in de mailbox van de checkredactie van VRT NWS stellen mensen de vraag of het scherpe AI-beeld authentiek is. Het gebeurt namelijk wel vaker dat video's en foto's die vaak gedeeld worden op sociale media een deel van hun beeldkwaliteit verliezen wanneer ze herhaaldelijk gedownload en weer geüpload worden. Op zich is het dus niet zo uitzonderlijk dat hetzelfde beeld in verschillende scherptes zou circuleren.
Maar sommige details op de 'scherpere' afbeelding maken duidelijk dat het geen echte foto kan zijn. Zo heeft de agent die knielt op de voorgrond geen hoofd, plooit zijn rechterbeen in een onmogelijke hoek en is het voorwerp in Pretti's hand onherkenbaar vervormd.
De reden daarvoor is dat AI-toepassingen niet daadwerkelijk beelden scherper kunnen maken. Ze hebben de neiging om daarbij onbestaande details te verzinnen of 'hallucineren', zoals professor Hany Farid van de UC Berkeley School of Information het uitlegde aan de factcheckers van AFP .
Twijfel over het wapen
Met een ander door AI 'verscherpt' beeld van het incident gebeurde iets gelijkaardigs. Op de met AI bewerkte versie van een authentiek maar korrelig beeld, waarop te zien is hoe een agent wegloopt met Pretti's wapen, zien we een handvuurwapen dat niet lijkt op de foto van het wapen dat al eerder door de Amerikaanse ordediensten was verspreid.
Ook hier heeft een AI-toepassing bij het 'scherper maken' details van het vuurwapen zelf ingevuld. Het verscherpte beeld is niet meer betrouwbaar en geeft dus juist géén extra info over wat er nu precies werd gefilmd. Dat legt Bellingcat-onderzoeker Trevor Ball uit op X.
Toch is het zonder meer een trend om aan AI-programma's te vragen een beeld 'scherper' te maken. Hetzelfde gebeurde vorig jaar al met de opsporingsfoto's van de moordenaar van Charlie Kirk. Ook dat leverde als resultaat onbestaande gezichten op, die helemaal niet leken op de later opgepakte verdachte.
Kortom, als je beelden ziet van dramatische gebeurtenissen die opvallend scherper zijn dan alle andere, dan loont het de moeite om te onderzoeken welk beeld daadwerkelijk authentiek is.
Conclusie
Op sociale media delen en analyseren mensen steeds vaker 'met AI verscherpte' beelden die gebaseerd zijn op authentieke, maar onscherpe of korrelige foto's of video's. Dat gebeurde ook met beeldmateriaal van het incident op 24 januari waarbij verpleger Alex Pretti in Minneapolis door de ordediensten doodgeschoten werd.
De AI-beelden leiden in discussies op sociale media tot de bewering dat Pretti naar zijn wapen zou hebben gegrepen toen hij neergeschoten werd.
Het 'scherper' maken van beelden met AI-toepassingen, zorgt ervoor dat bepaalde details bij het genereren gewoon verzonnen of gehallucineerd worden.
De stelling dat het bewerkte beeld zou bewijzen dat Alex Pretti naar zijn wapen zou hebben gegrepen beschouwen we daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
