EU zet Iraanse Revolutionaire Garde op terreurlijst: wat betekent de beslissing en waarom duurde het lang om ze te nemen?

De Europese Unie voert de druk op Iran op na het buitengewoon harde geweld dat het regime gebruikt tegen mensen die massaal op straat zijn gekomen. 

Ze zet de Iraanse Revolutionaire Garde, het elitekorps van het regime, op de lijst met terroristische organisaties. Op die lijst staan onder meer ook IS, Hamas en Al-Qaeda.

De maatregel komt na de gewelddadige onderdrukking van antiregeringsprotest van de voorbije weken. Daarbij zijn zeker 6.000, volgens sommige bronnen zelfs 30.000 mensen gedood. 

De EU legt ook sancties op aan 15 functionarissen en 6 organisaties die betrokken zijn bij de bloedige repressie. 

Minister van Binnenlandse Zaken Eskandar Momeni is een van de gesanctioneerden, net als procureur-generaal Mohammad Movahedi-Azad, politiechef Seyed Majid Feiz en verschillende topfiguren van de Revolutionaire Garde.

"Eender welk regime dat duizenden van zijn eigen mensen doodt, werkt naar zijn eigen ondergang toe", zegt EU-buitenlandchef Kaja Kallas op X.

De Iraanse Revolutionaire Garde is een militaire en paramilitaire elite-eenheid.

Ze werd opgericht na de Islamitische Revolutie in 1979 om de revolutie en het regime van de geestelijke leider te beschermen. Niet alleen tegen buitenlandse vijanden, maar ook tegen interne tegenstand.

De Revolutionaire Garde werd vooral groot na de Iran-Irakoorlog in de jaren 80. Sindsdien blijft ze betrokken bij defensie en nationale veiligheid. De eenheid heeft haar eigen grond-, lucht- en zeemacht. Ze beschikt over ballistische raketten, drones, snelle maritieme eenheden, cybercapaciteiten en de Quds Force voor buitenlandse operaties.

Maar de Revolutionaire Garde is veel méér dan een militie. Ayatollah Ali Khamenei verleende haar de bevoegdheid om uit te breiden naar het bedrijfsleven, waardoor ze erg machtig werd, ook economisch, en sterk verbonden is met de elite.

Ze beheert een enorm bouwbedrijf, Khatam al-Anbia genoemd, en heeft bedrijven die zich ook bezighouden met de aanleg van wegen, de bemanning van havens, het beheer van telecommunicatienetwerken en zelfs laserchirurgie voor de ogen.

De Revolutionaire Garde is ook alomtegenwoordig in de olie-industrie. Vanwege de internationale sancties kreeg ze van het regime de toestemming om zelf olie te exporteren - zo'n 600.000 vaten per dag.

Voor de leden van de Iraanse Revolutionaire Garde en de andere gesanctioneerden, zoals de minister van Binnenlandse Zaken, geldt een inreisverbod en een verbod om zaken te doen in de EU. Ook worden hun tegoeden bevroren.

Met deze economische sanctie hoopt de EU de Revolutionaire Garde te treffen als belangrijke bron van inkomsten voor het regime.

Of de Iraanse bevolking veel van de Europese beslissing zal voelen, valt te betwijfelen. De EU hééft namelijk al heel veel sancties opgelegd aan de leiders van Iran. De Revolutionaire Garde is al onderworpen aan EU-sancties, onder meer om de verspreiding van kernwapens te voorkomen.

"De praktische gevolgen zullen op korte termijn niet bijzonder groot zijn", zegt ook Iran-kenner en historicus Peyman Jafari. "Het is vooral een symbolische zet, waarmee Europa natuurlijk ook de diplomatieke weg met Iran bemoeilijkt."

Dat zegt ook professor internationaal recht Jan Wouters (KU Leuven). "Meestal is het opleggen van sancties vooral een drukkingsmiddel dat vooral op de lange termijn werkt. Het helpt het regime te delegitimeren."

"Er zijn ook nauwelijks voorbeelden van sancties die grote effecten hebben gehad. Er bestaat dan ook een hele industrie van advocaten en consultants die sancties proberen te omzeilen. De menselijke creativiteit is bijzonder groot wat dat betreft."

Het plan om het elitekorps van het Iraanse regime als terreurorganisatie te bestempelen circuleert al langer. Tot nu toe was er evenwel nog geen unanimiteit voor onder de lidstaten.

De voorbije weken riepen zowel Duitsland als Italië op om de Iraanse Revolutionaire Garde op de terreurlijst te zetten. Gisteren drukte ook Frankrijk zijn steun uit.  

Ook België toonde zich een voorstander. Ons land zette de oplijsting van de Revolutionaire Garde in de terreurlijst in het regeerakkoord. Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) verklaarde vanochtend nog dat hij hoopte dat de knoop snel zou worden doorgehakt aangezien het gedrag van het regime in Iran "onaanvaardbaar" is.  

Dat het toch zo lang geduurd heeft om de knoop door te hakken, komt omdat de kwestie erg gevoelig ligt.

"Alle bruggen met Iran opblazen kan betekenen dat het regime wild om zich heen gaat slaan, en zeker minder geneigd zal zijn om Europese burgers die vastzitten in Iraanse gevangenissen vrij te laten", zegt Jafari. 

Een van die gevangenen is de Zweeds-Iraanse VUB-gastprofessor Ahmadreza Djalali. Mogelijk zijn er ook EU-burgers opgepakt tijdens de protesten van de voorbije weken.

Ook professor Wouters is bezorgd over het lot van Europeanen in Iran. "Het risico bestaat dat Europeanen die in Iran vertoeven, opgepakt zullen worden en dat ze het voorwerp zullen uitmaken van schimmige ruiloperaties."

Denk bijvoorbeeld aan Olivier Vandecasteele, die vastzat in een Iraanse cel en werd geruild tegen een veroordeelde terrorist. 

"Het regime heeft al zo veel mensen geëxecuteerd. De angst bestaat dat dat ook bij westerlingen kan gebeuren", zegt Wouters. "Dat was bijvoorbeeld de reden dat Frankrijk lange tijd dwars heeft gelegen over het nemen van sancties tegen Iran."

Het Iraanse regime heeft gezegd dat het "vernietigend" zal optreden als Europa nieuwe maatregelen neemt tegen Iran. "Dat moet je met een korrel zout nemen, maar het is wel zo dat Europa met deze zet de diplomatieke weg bemoeilijkt", zegt Iran-kenner en historicus Peyman Jafari.

Hij meent dat de situatie nu makkelijker kan escaleren, ook militair. De Europese beslissing moet volgens hem ook gezien worden tegen de achtergrond van de moeizamere relatie met de VS. "Vanuit Europa is dit ook een teken aan de VS, de bondgenoot, dat ze het over Iran toch eens zijn. Zo moet het ook geopolitiek gezien worden."