Gent stemt voor 4e keer burgerinitiatief weg: vals gevoel van inspraak of nuttige signaalfunctie?

In Gent stemde de meerderheid een nieuw burgerinitiatief weg dat pleitte voor een hogere belasting op grote studentencomplexen. De initiatiefnemers hadden eerder hun standpunten toegelicht, alle partijen gingen omstandig in op de suggesties en bedankten de burgers uitvoerig. Toch bracht het, net als de 3 vorige initiatieven, weinig in beweging. 

In oktober pleitte vzw Patrasche, een therapeutische jongerenwerking, om de huidige locatie te behouden. In november passeerden er 2 initiatieven. Eerst vroegen burgers om af te zien van de geplande uitbesteding van Schoolhoeve De Campagne. Later vroeg het collectief Plasactie om openbare toiletten gratis te houden. Geen enkel voorstel vond een meerderheid. Een andere vraag, over het behoud van cinema Studio Skoop, haalde de gemeenteraad niet. 

Lokale besturen zijn verplicht om een agendapunt aan bod te laten komen als er voldoende geldige handtekeningen verzameld zijn (en als de gemeenteraad bevoegd is). Het aantal ligt vaak op 1 procent van het inwonersaantal, al kunnen steden en gemeenten ook een eigen limiet hebben. In Gent volstaan 1.000 handtekeningen, in Mechelen 280 en in Brussel zelfs maar 20.   

"Het is een noodrem om in te breken in de politieke agenda", zegt Wim Van Roy van vzw De Wakkere Burger. De organisatie geeft advies over burgerparticipatie. "Het is een manier om een vonkje in het debat te krijgen als dialoog of overleg onmogelijk zijn. Het wordt vaak weggestemd, maar het is toch belangrijk dat de procedure bestaat. Het is een soort breekijzer." 

"Dit is een laatste strohalm, als andere klachtenplatformen niet werken. Burgers proberen het vaak eerst bij stadsdiensten of de ombudsman. Als inwoners blijven aanlopen tegen iets dat ze onrechtvaardig vinden, kunnen ze het zo escaleren", zegt professor Bram Verschuere (UGent). "Heel vaak gaat het om beslist beleid, zoals ook hier in Gent", beaamt Van Roy. 

"Burgers krijgen het woord en geven argumenten. Dat is goed, maar het bestuur is niet verplicht om er gevolg aan te geven. Politici hebben bij de verkiezingen een mandaat gekregen om beleid te voeren. Het bestuur laat niet snel een groep van buitenaf mee beslissen", stelt Verschuere.  

Ook al raken de voorstellen vaak niet aan een meerderheid, toch is de signaalfunctie belangrijk. "Ik raad besturen aan om de aangereikte kennis en info mee te nemen. Vaak hoeven de initiële plannen niet helemaal bijgestuurd te worden, maar kunnen er wel nieuwe accenten gelegd worden", zegt Verschuere. "Dat helemaal negeren, lijkt me onverstandig." 

Het is een teken aan de wand dat er in het dossier van vzw Patrasche pas een nieuwe opening kwam na een - al dan niet terechte - aanhoudende stroom van artikels van de lokale HLN-redactie. Het voorstel was formeel al weggestemd. 

"Het burgerinitiatief is soms een agendapuntje dat afgewerkt wordt. Er zijn mogelijk politieke krachten die zich mengen, dat is niet altijd even zuiver", zegt Filip De Rynck (UGent). Hij was jarenlang betrokken bij de wijk- en burgerbudgetten in Gent. "Het is complex omdat er persoonlijke belangen van de initiatiefnemers spelen", stelt Van Roy. 

In Gent kregen de initiatieven op een voorbereidende vergadering spreektijd. Daar konden gemeenteraadsleden ook technische vragen stellen over het voorstel. Het stadsbestuur kon er al een eerste keer reageren. Op de gemeenteraad zelf volgde dan telkens de politieke discussie. Ook daar kregen alle partijen het woord. Er zijn tijdsbeperkingen opgelegd in het huishoudelijk reglement.

De Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) maakte 2 jaar geleden een leidraad voor lokale besturen om in te zetten op burgerparticipatie. Het hoofdprincipe is om al heel snel burgers te betrekken. "Zo kunnen hun meningen en wensen ook meegenomen worden in de beslissing", zegt Van Roy. "De overheid moet dan uiteraard wel wat speelruimte voorzien." 

"Wat we in Gent zien is een besmettingseffect. Burgers zien initiatieven opduiken en proberen het ook zelf. Een bepaalde groep inwoners, de hoogopgeleide stedelingen, gebruikt die kanalen snel om inspraak te vragen. Er is zeker sprake van een zogenaamde participatie-elite", zegt Verschuere. "Het is echter niet onmogelijk om ook anderen te betrekken."  

"Kleinschalige en laagdrempelige initiatieven zoals de wijk- en burgerbudgetten zijn positiever en veel toegankelijker", benadrukt De Rynck. "De burgervoorstellen vertrekken meestal van iets waar mensen tegen zijn, bij wijk- en burgerbudgetten ging het net om waar een groep vóór was. Het is onbegrijpelijk dat Gent ze heeft wegbespaard. Ze gaven mensen de kans om samen beslissingen te nemen. Daarbij konden we ook soms jongeren, kortgeschoolden en mensen met een migratieachtergrond bereiken." 

"Het is de bedoeling om zo breed en divers mogelijk te gaan", beaamt Van Roy. "Dan creëer je het meeste draagvlak en bewerkstellig je écht inspraak van iedereen." 

"We werkten met uitgelote panels die beslisten over de budgetten en projecten in de wijk", zegt De Rynck. "Ze werden willekeurig geselecteerd en gingen mee aan de slag. Dat zorgde voor veel energie en bracht de democratie dichter bij de burger."

Gent heeft de burger- en wijkbudgetten geschrapt, maar wil de gelote panels nog elders gebruiken. Zo beloofde schepen Joris Vandenbroucke (Voor Gent) al dat inwoners van Sint-Denijs-Westrem mee zullen beslissen over de heraanleg van het dorp. 

"Ik heb reserves, want de bewegingsruimte zal beperkt zijn. De valkuil is dat het herleid wordt tot een adviesorgaan. De ideeën komen van het bestuur. Het is sterker als de trekkers uit de gemeenschap komen," stelt De Rynck. "Goed uitgevoerde burgerpanels kunnen een alternatief zijn voor de burgervoorstellen, al moet er veel vrijheid en ondersteuning zijn."