Directeur Hannah Arendt Instituut waarschuwt voor "democratisch verval" in VS na dodelijke schietincidenten: "Mechanismen uit 1933 herkenbaar"

7 januari: de 37-jarige Renee Nicole Good, moeder van 3 kinderen, wordt in Minneapolis doodgeschoten door een ICE-agent. 24 januari: Alex Pretti, een verpleegkundige van eveneens 37 jaar, wordt in diezelfde stad doodgeschoten door de grenspolitie. In beide gevallen spreken de betrokken agenten van zelfverdediging, in allebei de gevallen lijkt dat te worden betwist door camerabeelden.

Christophe Busch, historicus en directeur van het Hannah Arendt Instituut, volgt de ontwikkelingen met groeiende bezorgdheid. "Wat we vandaag zien bij ICE is een historisch goed gekend proces. Bestaande politie wordt aangevuld met nieuwe stoottroepen, gepaard met een snelle groei, zwaardere bewapening, tactische teams als norm en een grenzeloze steun door het regime. Dat is geen ‘veiligheid’, het is politieke politie in opbouw", schrijft hij op zijn Facebookpagina. 

Het zijn zorgwekkende trends die aantonen dat het democratisch verval in de VS is ingezet, licht hij in De Ochtend op Radio 1 verder toe.

"De politie is een zeer belangrijke organisatie in onze samenleving. We geven ze een monopolie op geweld. Dat maakt dat er moet worden nagedacht over hun selectie en opleiding, en over de controle op hun gewapende macht."

"Bij ICE en de grenspolitie in de VS, die enorm zijn gegroeid – inclusief een problematische instroom van bepaalde figuren – kan je je echter vragen stellen. In hoeverre is die expansie politiek gestuurd? In welke mate wordt daar voorzichtig mee omgegaan?" Het zijn 2 aspecten die ervoor zorgen dat er vandaag dingen grondig scheeflopen in de Verenigde Staten, stelt hij.

Een gezonde democratie heeft een scheiding der machten: de wetgevende macht (het parlement), de uitvoerende macht (de regering) en de rechterlijke macht (de rechtbanken) opereren los van elkaar, zodat geen enkele macht alle beslissingen in handen krijgt.

"Gebeuren er incidenten zoals die in Minneapolis, dan verwacht je van de uitvoerende macht een bepaalde terughoudendheid. Vanuit justitie zou er ook een onderzoek moeten komen. Dat zien we hier niet. President Trump en (minister van Justitie, red.) Pam Bondi vellen onmiddellijk een oordeel. ‘Dit is binnenlands terrorisme, wij handelden correct’, klinkt het. Dat is heel zorgwekkend."

In zijn Facebookpost maakt Busch een vergelijking met 1933, toen Adolf Hitler tot rijkskanselier werd benoemd. "Het mechanisme dat we vandaag in de VS zien, kenden we al: in 1933 werd de SA-Hilfspolizei met een armband en een wapen ‘ordehandhaving’, en precies daar begon de glijbaan", schrijft hij.

"Het is altijd gevaarlijk om de Hitler-kaart te trekken", gaat hij in De Ochtend verder. "Als je de situatie reduceert tot een symbool, geraak je niet vooruit. Wat wél moet gebeuren, is het blootleggen van de onderliggende mechanismen." En dan zie je dus hoe in 1933 paramilitaire stormtroepen van Hitler werden ingezet als hulppolitie om aan ordehandhaving te doen, net zoals dat vandaag aan de andere kant van de oceaan gebeurt.

"Zoiets is een versnelling van het afglijden van de democratie naar een dictatuur. We zien het niet alleen op politioneel, maar ook op wetgevend vlak. Op 4 december heeft Pam Bondi een memorandum uitgegeven dat het in de VS mogelijk maakt om het te hebben over binnenlands terrorisme. De definitie daarvan is echter een zeer brede afbakening. Ook op die manier zien we mechanismen uit het verleden opduiken die het verval van de democratie betekenen."

Gregory Bovino, commandant van de Amerikaanse grenspolitie en een sleutelfiguur in het migratiebeleid van de regering-Trump, kwam afgelopen weekend opnieuw in beeld. Zijn optreden roept kritiek op, zowel inhoudelijk als in beeldvorming. Geregeld maakt hij immers zijn opwachting in een lange overjas, die voor velen doet denken aan de jassen van SS’ers in de Tweede Wereldoorlog.

"Een markant figuur, hé", aldus Busch. "De hele wereld kijkt ernaar en heeft het over die jas. Dat zijn uiterlijkheden, maar voor mij zijn het toch echt de mechanismen die centraal moeten staan. Welke bevoegdheden hebben zulke mensen, welke correctiemechanismen bestaan er? Het is op dat vlak dat er onder de waterlijn heel wat aan het verschuiven is."

Of we van fascisme kunnen spreken? "Ik denk het, ja. Sommige mensen noemen het modern fascisme, anderen autoritarisme of autocratisering. What’s in a name? Het gaat over de democratie die in verval is, en dat moeten we met man en macht benoemen."