5-daagse spoorstaking gestart: waarom legt spoorpersoneel werk (opnieuw) neer en hoeveel hinder zal er zijn?

Het is niet de eerste keer dat er gestaakt wordt. Verre van. Sinds januari 2025 werd er al 27 keer gestaakt. Eind deze week zal de teller dus op 32 staan. 

Deze keer heeft het minder te maken met de pensioenplannen van de regering, en meer met de plannen over de statuten. Dat zit zo: minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) wil een wet uit 1926 aanpassen en heeft daarvoor een wetsontwerp op tafel liggen. 

Concreet wil Crucke dat er vanaf midden juni geen statutaire aanwervingen meer gebeuren, enkel nog contractuele. De huidige statutairen zouden hun statuut wél behouden, enkel nieuwe werknemers kunnen geen statutair meer worden. Zowel bij NMBS als bij Infrabel heeft ongeveer 90 procent van de werknemers op dit moment een statutair contract. Dat betekent niet alleen dat ze vastbenoemd zijn, maar ook dat ze verschillende bijkomende voordelen hebben - denk maar aan een speciale regeling bij ziekte, meer vakantiedagen of een grotere bescherming tegen ontslag.  

De minister wil HR Rail, de juridische werkgever van het spoorpersoneel, ook minder bevoegdheden geven. NMBS en Infrabel zullen elk zelf bevoegd worden voor aanwervingen en opleidingen. 

Tot slot wil Crucke ook sleutelen aan het nationaal paritair comité, het hoogste overlegorgaan waar zowel werkgever als vakbonden in zitten. Grote veranderingen - denk maar aan het statuut of aan de rij- en rusttijden - moeten op dit moment altijd goedgekeurd worden met een 2/3e meerderheid. Crucke wil die macht nu inperken: als ze er na 2 maanden niet zouden uit geraken met een 2/3e meerderheid, kunnen beslissingen met een "gewone meerderheid" genomen worden in een speciaal comité. 

En dan zijn er uiteraard ook nog de pensioenplannen van de regering. Zo wil die de pensioenleeftijd van een deel van het NMBS-personeel geleidelijk optrekken naar de wettelijke leeftijd die nu geldt voor alle andere werknemers en ambtenaren. Dat heeft in het verleden al geleid tot grote onvrede en stakingen en speelt uiteraard ook mee in het achterhoofd van de stakers, maar het is deze keer minder dé reden om te staken. 

Volgens Crucke zijn die veranderingen nodig om NMBS en Infrabel klaar te stomen voor de liberalisering van het spoor in 2032. De vakbonden op hun beurt vinden dat ze buitenspel gezet worden, de bescherming voor het spoorpersoneel verdwijnt en dat ze simpelweg een golf van negatieve veranderingen moeten slikken. 

Tussen de vakbonden en minister Crucke heerst er trouwens momenteel radiostilte. Sinds eind december is er geen overleg meer geweest tussen de twee. In de loop van 2025 lagen er 2 voorakkoorden op tafel, die allebei afgeschoten werden door het spoorpersoneel. Daarop heeft Crucke beslist om niet meer verder te onderhandelen: "Trop is te veel. Er zijn genoeg kansen geweest. Ik heb uren onderhandeld met de vakbonden. Ik heb niemand verplicht zijn handtekening te zetten, maar twee keer heb ik moeten vaststellen dat hun leden het akkoord hebben verworpen. Dat is hun recht, maar dan neem ik mijn verantwoordelijkheid en werk ik het regeerakkoord uit", klonk het in De Standaard.

De staking gaat uit van de 5 spoorbonden en is een zogenoemde beurtstaking. Dat betekent dat de vakbonden elke dag een ander deel van de werknemers oproepen om te staken. Concreet gaat het zo:

• maandag: werknemers van Infrabel die in de seinhuizen werken 

• dinsdag: verkeersleiders 

• woensdag: treinbegeleiders

• donderdag: treinbestuurders

• vrijdag: iedereen

VSOA Spoor noemt deze staking "de moeder van alle stakingen". Het is ook geen toeval dat ze kiezen voor zo'n roterende staking. "We willen met zo weinig mogelijk stakers, zoveel mogelijk impact hebben", klinkt het in een video op Facebook. Het gaat allemaal om essentiële groepen bij het spoor, en dus hopen de vakbonden dat de hinder elke dag groot gaat zijn - zelfs al staakt niet iedereen. "Zonder ons ligt alles stil."

Door de oproep dat niet elke werknemer elke dag moet staken, wil de vakbond ook dat het loonsverlies voor de stakende werknemers beperkt blijft. 

ACOD Spoor benadrukt dat het spoorwegpersoneel "gedekt is door de stakingsaanzegging" voor de 5 dagen, maar roept vooral op om dinsdag en vrijdag het werk neer te leggen. 

De staking is vanavond om 22 uur ingegaan en duurt tot de laatste trein van vrijdagnacht. "Infrabel en NMBS betreuren deze actie, en de gevolgen ervan voor de reizigers, ten zeerste", staat te lezen op de website. 

De NMBS raadt reizigers aan om regelmatig de reisplanner te checken vanaf de dag vóór je vertrek . Via de reisplanner zal het treinaanbod 24 uur op voorhand zichtbaar zijn. 

Elke dag zal het dus duidelijk zijn hoeveel hinder er de dag erop zal zijn. Voor maandag en dinsdag lijkt het al bij al nog mee te vallen. 

Ook studenten die vanavond nog naar hun kot willen, hoeven zich alvast geen zorgen te maken. Alle P-studententreinen rijden zoals normaal. Het gaat om de treinen die het aanbod versterken naar onder meer Brussel, Leuven, Gent, Luik en Louvain-la-Neuve. 

Morgen, maandag 26 januari, rijden ongeveer 3 op de 4 IC-treinen en 2 op de 3 voorstedelijke S- en L-treinen. P-treinen, die de ochtend- en avondspits versterken, rijden niet of nauwelijks. 

Ook dinsdag 27 januari zullen ongeveer 3 op de 4 IC-treinen en 2 op de 3 voorstedelijke S- en L-treinen rijden. P-treinen, die de ochtend- en avondspits versterken, rijden niet of nauwelijks. De concrete regeling voor dinsdag komt maandagmorgen online.