De winnaars van de 4e editie van de ‘Kastaars!’ zijn bekend. Maar waar komt dat woord ‘kastaar’ vandaan? "Een 'kastaar' is een haantje de voorste of een durver", zegt professor Taalkunde Chris De Wulf (UA). "Het heeft wortels in het Frans én het Germaans. Maar het is vandaag een typisch Vlaams woord."
"Typisch Vlaams voor durver": hier komt het woord 'kastaar' vandaan
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen Morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) op zoek naar de eigenheid van onze taal.
Als we iemand een 'kastaar' noemen, bedoelen we dat het een 'haantje de voorste' is of een durver. Het kan ook verwijzen naar een 'groot exemplaar' van iets. Zowel mensen, dieren als dingen.
In Nederland kennen ze 'kastaar' niet. Het is een typisch Vlaams woord en we gebruiken het in alle regio’s. Dat het gebruik beperkt is tot België, is geen toeval. Het komt van het Belgisch-Franse 'castard'.
'Castard' is afgeleid van 'costaud', wat 'stevig' of 'potig' betekent. In de eerste helft van de 20e eeuw begon het woord ook in Vlaanderen op te duiken.
De uitgang '-ard' wordt in het Frans gebruikt om persoonseigenschappen aan te duiden. 'Débrouillard' is een 'plantrekker' of een 'vindingrijk' persoon. Het is afkomstig van het Franse werkwoord 'débrouiller', 'uit de slag trekken'. Woorden met '-ard' hebben vaak een negatieve bijklank. Maar die Franse uitgang komt eigenlijk uit het Germaans.
Kastaar heeft ook een Germaanse oorsprong. De Germanen gaven hun kinderen vaak namen met persoonseigenschappen in. Ze wilden op die manier hun kinderen die eigenschappen toewensen.
Namen op '–hard' waren daarbij heel populair. Bernhard, Everhard, Reinhard... 'Bernhard' is bijvoorbeeld een combinatie van 'bern', wat 'beer' is, en 'hard' wat 'sterk' betekent. 'Bernhard' zou dus beresterk moeten worden.
De Romaanse volkeren namen later die uitgang '-hard' over als 'persoon met die eigenschap'. Die namen met '–hard' kwamen heel vaak voor in de Germaanse cultuur. Toen de Romaanse volkeren daarmee in aanraking kwamen, dachten ze dat '-hard' op zich een persoonsaanduiding was.
Via de Romaanse volkeren kwam die '-hard' ook in het Oudfrans terecht. Maar de h viel weg, waardoor de uitgang '-ard' werd. Dat werd dan later als ‘aar’ uitgesproken. Een 'vieillard', bijvoorbeeld. Komt van vieille, 'oud', plus het Germaanse 'ard'. Dat werd dan in het Frans een 'oud persoon'. Later is die uitgang ook uitgebreid naar andere soorten woorden.
Bijzonder is dat we die uitgang opnieuw overgenomen hebben in het Nederlands. Dat gebeurde al in de 13e eeuw. Zo kwamen er nieuwe woorden in onze taal: 'lafaard', 'snoodaard' of 'gierigaard'. We hebben ook hele woorden uit het Frans overgenomen: 'Sjansaar’ voor 'gelukzak', en dus ook 'kastaar'.
