"Alzheimer is ziekte waarbij mensen te snel worden afgeschreven": filmmaker Kat Steppe over haar debuutfilm en verlies van haar man

'Zondag de negenste' speelt zich af in een woonzorgcentrum en vertelt het verhaal van de broers Horst (Josse De Pauw) en Franz (Peter Van den Begin), die elkaar na een leven vol gemiste kansen terugzien. Horst lijdt aan alzheimer en een gebrek aan levensvreugde, terwijl Franz geld nodig heeft en hoopt te profiteren van zijn broers erfenis.

Het idee om de mens achter de ziekte centraal te zetten in haar film, zat er bij Steppe altijd al in. "Ik ben van kleins af aan bezig met de tijd die passeert en met dingen niet proberen te vergeten."

"Alzheimer is een ziekte waarbij mensen snel worden afgeschreven", zegt ze. "Terwijl de mens achter die ziekte nog steeds heel aanwezig blijft. Die mens wilde ik absoluut blijven tonen."

Voor de film werkte Steppe een tijd als vrijwilliger in woonzorgcentra in Leuven. Die ervaring bepaalde sterk haar kijk op het geheugen: "Ik heb geleerd dat we het resultaat zijn van alle dagen die verdwenen zijn. Ook al kun je niet noodzakelijk alle dagen in je leven meer naar voren halen, ze hebben wel een effect op wie je bent."

Na jaren als documentairemaker koos Steppe bewust voor een hybride aanpak: een fictiefilm waarin echte mensen met alzheimer meespelen. "In fictie heb je controle, maar op de set gebeurt soms iets waarvan je denkt: dit had ik nooit zelf kunnen bedenken. Die onverwachte momenten wilde ik juist benutten als kracht."

Door echte patiënten gewoon zichzelf te laten zijn, creëerde ze een extra laag voor de kijker en versterkte ze de boodschap van de film.

De deelname van de bewoners gebeurde zorgvuldig en met respect. "Je moet mensen gewoon vragen of ze willen meedoen. Niet iedereen kan dat zelf beslissen, dan beslist de familie. Dat vertrouwen van de familie krijgen is bijzonder, en dat mag je nooit schenden."

De vreugde over de release van de film loopt parallel met het intense verdriet om het overlijden van haar man, Frank Temmerman, die op 1 december overleed. De film is aan hem opgedragen en hij bleef tot het einde betrokken als setfotograaf. 2 jaar geleden kreeg hij te horen dat zijn longkanker was uitgezaaid en dat hij nog maximaal 2 jaar te leven had. "Zijn copingmechanisme was vooral: 'We doen alsof dit niet gebeurt'," zegt Steppe. "Hij zei: 'We gaan er 12 jaar van maken.'"

Frank werkte de film nog af. "En daarna was hij al bezig met het volgende. Hij zei: 'We gaan samen naar het Filmfestival in Oostende, want ik heb toch nog 12 jaar.'"

Steppe wil niet dat haar persoonlijke verlies het verhaal van de film overschaduwt. "Ik wil niet dat mijn verdriet het overneemt van de film. Ik heb graag controle over dingen, en ik heb gemerkt dat verdriet daar niet bij hoort."

"Als je heel verdrietig bent, denk je heel even dat je de enige bent die daarmee moet worstelen. Ik haal veel troost uit de teksten van Nick Cave over verlies. Dan besef ik: mijn verdriet is helemaal niet zo exclusief."

"Ik geloof niet in God. Maar ik geloof wel in Nick Cave, en Nick Cave gelooft in God. Dus als God bestaat, mag ik misschien via die omweg toch nog binnen", glimlacht de filmmaker.