Pianobouwer Chris Maene uit Ruiselede bouwt samen met KU Leuven replica van laatste Beethovenpiano

De Graf-piano is gebouwd door Conrad Graf (1782–1851), de meest toonaangevende Weense pianobouwer van zijn tijd. Beethoven verwierf het instrument op begin 1826, aanvankelijk als tijdelijke vervanging voor zijn Engelse Broadwoodpiano, die bij Graf in herstelling was. Uiteindelijk bleven beide instrumenten naast elkaar in Beethovens woning staan, tijdens de laatste 15 maanden van zijn leven.

"Wat de Graf-piano bijzonder maakt, is haar zes-en-een-halve-octaaf bereik, haar technisch vernieuwende viersnarige bespanning en de verfijnde mogelijkheden voor klanknuancering via pedalen", zegt Tom Beghin, pianist-onderzoeker en professor Musicologie aan de KU Leuven. ​​ ​Op piano realiseerde Beethoven in 1826 de Grande Fugue op. 134, zijn vierhandige pianobewerking van de monumentale strijkkwartetfuga op. 133. Een werk dat expliciet het grotere bereik van de Graf-piano vereist.  Vandaag bevindt de piano zich in het Beethoven-Haus in het Duitse Bonn, een instelling die zich concentreert rond het werk, leven en invloed van Ludwig van Beethoven.

Alleen is het instrument niet meer bespeelbaar, onder meer door de vele restauraties en herstellingen doorheen de jaren. "En die zijn niet altijd correct verlopen, wat het instrument ook heeft beschadigd", zegt pianobouwer Chris Maene, die het instrument tot zijn beschikking krijgt van het Beethoven-Haus.

Omdat een restauratie naar de oorspronkelijke staat niet mogelijk is, wordt de piano nu gereconstrueerd. Er wordt dus een historische replica van gebouwd. Dat gebeurt in samenwerking met de KU Leuven en het Orpheus Instituut in Gent. Zo'n reconstructie deden ze trouwens ook al met de andere 2 piano's van Beethoven: de Johan Broadwood & Sons en de Erard Frères.

Concreet voerde de KU Leuven het onderzoek naar Beethovens late stijl en de pianotechnologie, het Orpheus Instituut in Gent fungeert dan weer als artistiek en experimenteel laboratorium waar de replica actief zal worden bespeeld en bestudeerd.

"Meestal worden instrumenten bij verschillende bouwers besteld, maar met Tom Beghin vorm ik een soort tandem op het gebied van onderzoek, kennis en vertrouwen", vertelt Maene. "Hierdoor was er eigenlijk maar één atelier aan wie het Beethoven-Haus dit onderzoek en de bouw wilde toevertrouwen, en dat was het mijne."

Dat ze opnieuw kiezen voor Maene en Beghin bewijst wat voor expertise de 2 in huis hebben. "Het blijft heel speciaal, maar zo'n project betekent ook een zware verantwoordelijkheid. Net omdat de verwachtingen hoog liggen. Tegelijk is het ook een genoegen, omdat je eigen werk door zulke speciale opdrachten uit te voeren steeds beter wordt", zegt Maene.

"Met deze Grafreplica vervolledigen we de trilogie van de 3 bewaard gebleven Beethovenpiano’s. We willen niet alleen reconstrueren hoe Beethoven klonk", zegt professor Beghin, "maar ook hoe hij dacht, voelde en werkte aan het klavier. Samen met de Broadwood opent dit instrument een nieuwe toegang tot de muziek van een doof-creërend componist, op het snijvlak van technologie, lichaam en verbeelding."

De bouw van de piano moet tegen begin 2027 klaar zijn. Na de oplevering blijft de Graf-replica 5 jaar beschikbaar voor onderzoek bij het Orpheus Instituut. Het instrument zal ook toeren door Europa, waarna het definitief naar het Beethoven-Haus verhuist.