Toen Italiaanse arbeiders na de Tweede Wereldoorlog naar hier kwamen, brachten ze meer mee dan arbeid alleen: ook spaghetti, pizza en nieuwe smaken. Volgens auteur en experte Greet Draye is dat logisch. "Eten beweegt mee met mensen. Het is vaak een van de weinige dingen die mensen kunnen meenemen uit hun thuisland."
Van gehakt en stoofvlees tot spaghetti: hoe migranten de Vlaamse keuken hebben veranderd
Vandaag zijn exotische smaken niet meer weg te denken uit Vlaamse keukens. We combineren klassiekers met invloeden uit de hele wereld. Volgens Greet Draye (Centrum Agrarische Geschiedenis) is migratie een van de belangrijkste redenen voor die evolutie.
"We zien hoe Vlaamse keukens evolueren tot mengvormen van smaken. Eigenlijk is elke keuken vandaag een beetje een fusionkeuken geworden", zegt ze in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. Samen met ‘Dagelijkse kost’ ging het Radio 1-programma op zoek naar het lievelingsgerecht van de Vlaming.
Van stoofvlees tot spaghetti
Die mengvormen bestaan al langer. Zo vertelde foodfluencer Hakim Chatar hoe zijn moeder in Marokko Vlaams stoofvlees klaarmaakte. "Zonder varkensvlees", voegde hij eraan toe. Een herkenbaar verhaal, zegt Draye: "Migranten passen lokale recepten aan volgens hun eigen gewoontes, en tegelijk nemen ze ook gerechten uit hun eigen cultuur mee. Die leren wij dan op onze beurt kennen. Die wisselwerking zie je overal."
De Italiaanse migratiegolf was de eerste die een stempel drukte op onze keuken
Greet Draye, Centrum Agrarische Geschiedenis
De grote culinaire omwenteling begon met de Italiaanse migratie. "Als je naar de 20e eeuw kijkt, is het duidelijk dat de Italiaanse migratiegolf de 1e was die echt een stempel heeft gedrukt op onze keuken."
In 1946 sloten België en Italië een akkoord: Italië leverde arbeidskrachten in ruil voor steenkool. Die arbeiders kwamen terecht in de Waalse mijnstreek en later ook in Limburg. "Ze brachten hun eetgewoontes mee, gingen op zoek naar vertrouwde ingrediënten en begonnen kleine winkels en eethuisjes - eerst voor hun eigen gemeenschap, maar geleidelijk ook voor Belgen zonder migratieachtergrond."
Eten beweegt mee met mensen. Het vormt een tastbare link met het land van herkomst: smaken, recepten, en soms ook ingrediënten, al zijn die niet altijd beschikbaar. Maar die vertrouwdheid helpt mensen om zich thuis te voelen op een nieuwe plek.
Vanaf de jaren 60 raakten Belgen steeds meer geïnteresseerd in die 'nieuwe' smaken. "Mensen wandelden binnen in zo’n winkeltje, proefden iets en ontdekten hoe lekker het was, soms al bij het ruiken alleen. De jaren 60 waren economisch een periode van hoogconjunctuur. Met de stijgende koopkracht werd er meer geëxperimenteerd, ook op culinair vlak."
Nieuwe smaken, nieuwe combinaties
Na de Italianen volgden ook migranten uit Spanje, Griekenland, Turkije en Marokko. Zij brachten hun eigen culinaire tradities mee. "Net als de Italianen zochten ze naar vertrouwde producten, richtten winkels op en openden eetgelegenheden. In Gent zie je bijvoorbeeld duidelijk hoe Turkse netwerken van winkels en restaurants zich hebben ontwikkeld."
Zo herhaalt het proces zich telkens opnieuw: er komt iets nieuws binnen, mensen worden nieuwsgierig, en uiteindelijk wordt het onderdeel van het lokale culinaire landschap.
Veel gerechten kregen een lokale draai. Neem spaghetti bolognese. In Italië is dat een vleessaus, een ragù
Greet Draye
Volgens Draye heeft ook het toerisme die ontwikkeling versterkt. "Vanaf de jaren 60 begonnen mensen te reizen, vooral naar het Middellandse Zeegebied. Wat ze daar proefden, wilden ze thuis ook eten, in restaurants of zelf klaarmaken."
Vandaag vinden we pizza, loempia’s en kebab gewoon naast bitterballen in de frituur. Veel buitenlandse gerechten kregen hier bovendien een lokale draai. "Neem spaghetti bolognese. In Italië is dat een vleessaus, een ragù. Wij hebben er onze eigen versie van gemaakt, die inmiddels een vaste plek heeft in de top 10 van onze lievelingsgerechten."
Wat is nog 'van ons'?
Volgens Draye hoeven we niet bang te zijn dat traditionele gerechten verdwijnen. "Voor alles wat erbij komt, verdwijnt niet noodzakelijk iets anders. Sommige gerechten verdwijnen wel, maar dat heeft vaker te maken met veranderende opvattingen dan met migratie."
Ze verwijst bijvoorbeeld naar varkenssnuitjes of -poten, die vroeger populair waren op het platteland. "Tegenwoordig willen veel vleeseters geen herkenbare dierlijke delen meer op hun bord. Dat zegt iets over hoe we zijn gaan kijken naar vleesconsumptie."
Gehakt werd uitgevonden door de Perzen. Het was gemakkelijker mee te nemen op karavaan dan een volledig karkas
Greet Draye
Zelfs wat we als 'echt Vlaams' beschouwen, blijkt vaak beïnvloed door andere culturen. "Gehaktballen in tomatensaus? Gehakt werd uitgevonden door de Perzen – gemakkelijker mee te nemen op karavaan dan een volledig karkas. Je vindt het overal ter wereld, maar elke cultuur geeft er haar eigen draai aan. Wij serveren het met puree." Ook mosselen met friet: "Die zijn deels van Romeinse oorsprong. Onze keuken is altijd al beïnvloed geweest door andere culturen."
Rijkdom aan smaken
Hoe ziet Draye de toekomst? "Ik denk dat buitenlandse invloeden alleen maar zullen toenemen. Hoe meer smaken je leert kennen, hoe meer je gaat combineren. Niet iedereen is even avontuurlijk, maar hoe meer invloeden, hoe rijker een keuken wordt."
Volgens haar heeft migratie onze eetcultuur alleen maar verrijkt. "We hebben er geen smaak door verloren, alleen maar bij gewonnen. En dat proef je elke dag opnieuw."
