Zij-instromers Hilde en Ingrid moeten duizenden euro's loon terugstorten (en ze zijn lang niet alleen)

Terugvallen op een startersloon in het onderwijs en duizenden euro’s moeten terugbetalen aan de onderwijsadministratie: hoe beland je als vijftiger in die situatie? 

Daarvoor moeten we terug naar de vorige Vlaamse regering. Om het lerarentekort aan te pakken, besloot toenmalig Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) om mensen uit de privésector warm te maken voor een job in het onderwijs.

Om die zij-instromers niet aan een startersloon te laten beginnen, konden ze vanaf 2020 tot 8 jaar anciënniteit meekrijgen, vanaf december 2021 tot 10 jaar en sinds september 2023 tot 15 jaar. Voor een kersverse leerkracht lager onderwijs van pakweg 40 jaar betekent dat vandaag de dag geen bruto startersloon van afgerond 3.100 euro, maar een bruto loon van ongeveer 4.400 euro.

Klinkt als een aantrekkelijke maatregel. Maar in de praktijk kan er een serieuze adder onder het gras schuilen.

Mogelijk herinner je je nog het verhaal van zij-instromer Hilde eind 2024. Als vijftiger start ze aan de lerarenopleiding en schoolt ze zich bij tot leerkracht Nederlands. Na enkele maanden in het volwassenenonderwijs, start ze als leerkracht voor anderstalige leerlingen in het secundair onderwijs.

Haar 10 jaar anciënniteit wordt zoals verwacht goedgekeurd, maar twee jaar later volgt een onaangename verrassing. Omdat ze eerst (iets) meer dan 105 dagen in het volwassenenonderwijs heeft gewerkt, beschouwt de onderwijsadministratie haar niet als een zij-instromer in het secundair onderwijs. Resultaat: ze valt terug op een startersloon en moet bijna 6.000 euro terugstorten.

Het kabinet van Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) vond zo’n terugvordering na bijna twee jaar te verregaand en zei toen: “De instructie is vertrokken naar de ambtenarij om die bijna 6.000 euro voorlopig niet terug te vorderen."

Het woordje ‘voorlopig’ is daarbij van belang. Want dat stond niet in de eerste versie van het artikel, maar werd enkele uren na publicatie op vraag van het kabinet toegevoegd. Het Agentschap voor Onderwijsdiensten (AGODI) belooft daarop om op vraag van de minister rechtzettingen en terugvorderingen voortaan op een billijke en redelijke manier te bekijken. 

Vlak voor de kerstvakantie, een jaar na het artikel, krijgt Hilde een aangetekend schrijven. Het bedrag moet alsnog betaald worden: "Deze boodschap komt waarschijnlijk onverwacht voor u en we weten dat zo’n bericht niet prettig is om te krijgen, zeker omdat de betrokken periode al even achter ons ligt."

"Tegelijk zijn we wettelijk verplicht om het te veel uitbetaalde bedrag terug te vorderen. We vinden het belangrijk dat dit op een redelijke en zorgzame manier gebeurt, zonder u onnodig onder druk te zetten. Daarom bieden we u de mogelijkheid om het bedrag gespreid of op een later moment terug te betalen, als dat voor u beter haalbaar is."

Hilde werkte voordien in de loonadministratie: “Ik kan me in de privésector niet voorstellen dat je een job aanvaardt onder bepaalde loonvoorwaarden en dat je werkgever twee jaar later zegt dat je er toch geen recht op had. Dit heeft niet alleen gevolgen voor mijn loon, maar ook voor mijn pensioen.”

Een gelijkaardig verhaal maakte Ingrid* mee. Met een aangetekend schrijven in december krijgt ze de vraag om net geen 7.000 euro terug te storten. Ook zij kreeg aanvankelijk 10 jaar anciënniteit in het onderwijs na een carrière van 25 jaar als logopedist en een diploma als leerkracht Nederlands. 

Ook zij is officieel geen zij-instromer omdat ze enkele maanden als zorgjuf insprong om een lagere school uit de nood te helpen. Die school stelde haar officieel niet als leerkracht aan, maar als beleidsondersteuner. Dus werkt ze nipt 105 dagen in een onderwijsfunctie, wat de drempel is om nadien nog het label ‘zij-instromer’ te kunnen krijgen.

De bedragen die Hilde en Ingrid moeten terugbetalen, zijn uitzonderlijk. Maar ze zijn zeker niet de enigen binnen het onderwijs die een stuk van hun loon moeten terugstorten. In 2024 vielen 6.880 terugvorderingsbrieven in de bus, gemiddeld werd een bedrag teruggevraagd van zo'n 1.536 euro. In totaal moest het Agentschap voor Onderwijsdiensten (AGODI) dus zo'n 10 miljoen euro aan te veel betaalde lonen terugvragen op een totaalbedrag van meer dan 10 miljard euro aan lonen. Zo'n terugvorderingsbrief verstuurt AGODI wanneer je meer dan 500 euro te veel kreeg.

"Het is onvermijdelijk dat herzieningen noodzakelijk zijn van een uitbetaald salaris", reageert AGODI. "Elke maand worden de betalingen immers afgesloten rond de 20e kalenderdag. Als nadien nog wijzigingen plaatsvinden, bijvoorbeeld door interimopdrachten of dienstonderbrekingen, dan moet het salaris nadien herzien worden."

Beide vrouwen geven aan dat ze de job in het onderwijs indertijd niet aanvaard hadden als ze hadden geweten dat ze slechts een startersloon gingen krijgen. Hilde: “Vorige week kwam een leerling me na de les nog bedanken voor de les. Ik doe de job ontzettend graag, maar de situatie weegt zwaar. Ik voel me onrechtvaardig behandeld en dan heb ik er geen zin meer in.”

Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) heeft daar begrip voor: "Duizenden euro’s moeten terugbetalen voor een fout die je zelf niet hebt gemaakt, ondergraaft het vertrouwen in de overheid als werkgever. Wie zich te goeder trouw inzet voor ons onderwijs, verdient rechtszekerheid en respect."

Maar aan lopende dossiers kan ze niets veranderen: "Dat valt buiten mijn juridische mogelijkheden. Ik wil wel alles doen om in de toekomst dit soort toestanden te vermijden." Het idee ligt daarom op tafel om een kortere verjaringstermijn toe te passen. Nu bedraagt die twee jaar. Demir wil dat die termijn loopt tot het einde van het jaar waarin de foutieve betaling gebeurde "om leerkrachten te beschermen tegen disproportionele en laattijdige terugvorderingen".

*Ingrid is een schuilnaam want ze blijft liever anoniem.