Terwijl Europa zich afvraagt hoe te reageren op de Amerikaanse president, heeft Peking het voorbije jaar een antwoord gevonden: onmiddellijk en keihard terugslaan. De resultaten zijn opvallend. Wat kan Europa leren van een land dat wél succesvol terugvocht tegen de dreigementen van Trump?
Wat kan Europa leren van China, een land dat wél succesvol terugvocht tegen de dreigementen van Trump?
Op het World Economic Forum in Davos deze week is het contrast opvallend. Op het ogenblik dat Europese leiders nerveus overlegden over hoe ze moeten omgaan met Trumps nieuwste dreigementen, betrad de Chinese vicepremier He Lifeng het podium met een boodschap van rust en voorspelbaarheid. China, zo betoogde hij, staat voor multilateralisme en vrije handel. De wereld mag niet terugvallen in "de wet van de jungle, waar de sterke de zwakke onderdrukt."
De ironie was niet te missen. Uitgerekend het autoritaire China profileert zich nu als de kalme, betrouwbare partner in een wereld die op zijn kop staat door Amerikaanse onvoorspelbaarheid. Maar achter die retoriek schuilt een harde realiteit: China is het enige land dat Trump het voorbije jaar succesvol heeft teruggedrongen.
Redelijke onverzettelijkheid
De Chinese strategie van redelijke onverzettelijkheid werd gesmeed in het voorjaar van 2025, toen de handelsoorlog tussen Washington en Peking escaleerde tot ongeziene hoogtes. Trump opende in februari met tarieven van 10 procent, officieel vanwege de fentanylcrisis. Binnen weken verdubbelde dat naar 20 procent. Op 2 april, door Trump triomfantelijk uitgeroepen tot "Liberation Day", volgde nog eens 34 procent bovenop de bestaande heffingen.
Wat volgde, was een pokerspel op het scherpst van de snee. Waar andere landen aarzelden of probeerden te onderhandelen, koos Peking voor onmiddellijke escalatie. Binnen 72 uur kondigde China identieke tarieven aan én exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen, de grondstoffen die onmisbaar zijn voor de Amerikaanse technologie- en defensie-industrie.
Binnen een week stonden de tarieven aan beide kanten op 145 procent. Economen spraken van economische waanzin. Normale handel werd praktisch onmogelijk. En toen knipperde Trump.
Waarom China won
In mei krabbelde Washington terug. De tarieven werden teruggeschroefd naar zo'n 30 procent, en sindsdien heerst een relatieve wapenstilstand. Er zijn zelfs 4 topontmoetingen tussen Trump en Xi Jinping gepland voor 2026, inclusief een Amerikaans staatsbezoek aan Peking in april.
Wat verklaart die ommekeer? China speelde twee troefkaarten die andere landen niet hebben , of niet durven uit te spelen.
Terwijl democratieën weken of maanden nodig hebben om consensus te bereiken, reageert China binnen dagen.
China controleert ongeveer 70 procent van de mondiale winning van zeldzame aardmetalen en meer dan 90 procent van de verwerking ervan. Zonder Chinese medewerking liggen westerse fabrieken van elektrische wagens, windturbines en smartphones stil. Door exportbeperkingen aan te kondigen, maakte Peking duidelijk dat economische oorlog tweerichtingsverkeer is.
En dan is er snelheid en eensgezindheid. Terwijl democratieën weken of maanden nodig hebben om consensus te bereiken, reageerde China binnen dagen. Elke Amerikaanse maatregel kreeg een Chinees antwoord voor het weekend voorbij was. Die voorspelbare onvoorspelbaarheid bleek effectief.
De balans na één jaar
De cijfers geven Peking gelijk. Ondanks alle tarieven boekte China in 2025 een economische groei van 5 procent en een recordhandelsoverschot van bijna 1.200 miljard dollar. De directe export naar de VS daalde met 27 procent, maar Chinese bedrijven compenseerden razendsnel. De uitvoer naar Zuidoost-Azië steeg met 13 procent, naar Afrika met 26 procent. Het Amerikaanse aandeel in de Chinese export zakte naar amper 10 procent, de helft van wat het was in 2018.
Trump zelf lijkt de boodschap begrepen te hebben. In december keurde hij de verkoop van geavanceerde Nvidia-chips aan China goed, een radicale breuk met het beleid van zijn voorganger Biden. Critici waarschuwen dat Amerika zo zijn technologische voorsprong weggeeft. Maar voor Trump woog het commerciële belang blijkbaar zwaarder dan de strategische bezwaren.
En Europa?
Het contrast met de Europese aanpak is pijnlijk. Waar China counterde, probeerde Europa te pleasen. Waar Peking dreigde met vergeldingsmaatregelen, stelde Brussel lijstjes op die het vervolgens weer opborg. Het resultaat: een handelsakkoord waarbij Europa zijn tarieven naar nul bracht terwijl Washington 15 procent mocht heffen.
De Europese Unie beschikt nochtans over serieuze hefbomen. Een markt van 450 miljoen consumenten. Een anti-dwanginstrument dat in 2021 specifiek werd ontworpen om economische chantage te beantwoorden. Diepe vervlechting met Amerikaanse bedrijven die miljarden verdienen bij ons.
China heeft die angst niet, of weet die beter te verbergen.
Maar die wapens bleven in de kast. De reden: angst. Angst om de veiligheidsrelatie te beschadigen. Angst om de Amerikaanse steun aan Oekraïne te verliezen. Angst om een escalatie te ontketenen die Europa niet aankan. De oorlog aan de oostflank van het continent maakt de EU afhankelijk van de VS en dreigt elke harde houding tegenover Washington te bemoeilijken. Trump heeft meermaals gedreigd met het terugschroeven van Amerikaanse hulp aan Kiev, en gebruikt die afhankelijkheid als hefboom om Europa in het gareel te houden.
China heeft die angst niet, of weet die beter te verbergen. Peking kan de confrontatie met Washington isoleren van andere dossiers. Voor Europa is alles met alles verbonden: handel, veiligheid, technologie, energie. Dat maakt elke harde reactie riskanter.
De EU moet ook rekening houden met 27 lidstaten met vaak uiteenlopende belangen, een complexe besluitvorming. China heeft ook geen Trump-vriendelijke regeringsleiders in eigen gelederen. Europa moet rekening houden met premiers in Hongarije, Slovakije en Tsjechië die de Amerikaanse president bewonderen en vaak dwarsliggen.
De les uit Peking
Toch zit er een ongemakkelijke waarheid in het Chinese succes. Trump respecteert kracht, niet goede wil. Landen die buigen, worden verder gebogen. Landen die terugduwen, krijgen ruimte.
Wat Europa kan leren van de Chinese aanpak? Dat dreigementen alleen werken als je bereid bent ze uit te voeren. China zou bijvoorbeeld niet aarzelen om de handelsbazooka effectief in te zetten.
De vraag is of Europa bereid is die les te leren. De dreiging met tarieven op landen die troepen naar Groenland sturen, markeert mogelijk een keerpunt. Voor het eerst raakt Trump aan de territoriale integriteit van een EU-lidstaat. De verontwaardiging is groot, het tandengeknars zal ook de top in Brussel overheersen.
Maar of dat zal uitmonden in meer dan bezorgde verklaringen, valt nog te bezien. Europa heeft een lange traditie van voorzichtigheid en geduld. Soms is dat wijsheid. Soms is het zwakte. China heeft getoond dat het verschil afhangt van wie aan de overkant van de tafel zit.
