Waar komt de traditie van Chrysostomos of 100 Dagen vandaan? Alle bronnen wijzen naar deze school in Leuven

Chrysostomos, 100 Dagen, X-mos, Joke Day of Hoedjesdag: over de naam van het afscheidsritueel is er geen consensus, maar het opzet is overal hetzelfde. Zesdejaars vieren hun naderende afscheid van de middelbare school. Scholen in Vlaams-Brabant vieren vandaag Chrysostomos, maar de datum verschilt op andere plekken in Vlaanderen.

Dialectoloog Chris De Wulf dook in de geschiedenisboeken op zoek naar de oorsprong van het feest. "Alle bronnen die ik vond, wijzen naar het Sint-Pieterscollege in Leuven", zegt De Wulf. "Scholen uit Tienen en Limburg verwijzen bijvoorbeeld naar de school als inspiratiebron. Het onderwerp is weinig onderzocht, maar er is geen andere oorsprong te vinden van de feestdag."

Hoe is het feest dan begonnen? Dat draait allemaal rond aartsbisschop Johannes Chrysostomus. "Hij was de patroonheilige van de redenaars, mensen die vlot in het openbaar spreken. Daar hechtten scholen vroeger veel waarde aan, zeker in de laatste jaren van het middelbaar. Het jaar werd in de Latijnse school retorica genoemd."

De feestdag van Chrysostomus viel op 27 januari, ongeveer 100 dagen voor de zesdejaars afstudeerden. "In colleges was het traditie om op die dag te tonen wat je retorisch in huis had voor je afstudeerde." Rond de jaren 50 zou dat in Leuven geëvolueerd zijn naar een echt afscheidsmoment voor zesdejaars. Andere scholen pikten die traditie ook op. 

Pas jaren later veranderde Chrysostomos in de feestdag die we vandaag kennen. "In de jaren 80 duiken de eerste bronnen op van een feest zoals we dat vandaag kennen, vaak met trekken van een studentendoop", zegt De Wulf. "De zesdejaars gooiden met bloem, scheerschuim en eieren naar andere leerlingen en haalden grappen uit met leerkrachten. Die baldadigheden zijn intussen op veel plekken verboden."

De traditie is er nu nog altijd in het Sint-Pieterscollege, al weten veel leerkrachten en leerlingen niet dat hun school een pionier was. "We hoorden het enkele jaren geleden zelf via het ochtendprogramma van Radio 2", zegt directeur Leerlingenbegeleiding Hans Luyten. "Op veel scholen wordt Chrysostomos al lang buiten de schoolpoort gevierd, maar bij ons zit het nog sterk ingebakken. Dat het hier ontstaan is, maakt het extra belangrijk om het samen met onze leerlingen te blijven vieren."

Elke school geeft vandaag een eigen invulling aan Chrysostomos of 100 Dagen. Bij het Sint-Pieterscollege blijft er een theatraal element overeind. "Vanaf het najaar beginnen onze zesdejaars aan hun show", zegt Luyten. "In januari krijgen ze een week om die uit te werken in de lessen lichamelijke opvoeding. Vrijdagochtend brengen ze per klas een optreden, dans of sketch voor de hele school. Daarin zit bijna altijd maatschappijkritiek en satire. Het zou me verbazen als er dit jaar niets te zien is over Groenland, ICE of Trump."

De traditie leeft er nog sterk. "Eerstejaars zien het optreden van de zesdejaars en beginnen al uit te kijken naar hun eigen Chrysostomos", zegt Luyten. Dat vindt hij heel waardevol. "We hebben de viering al vaker moeten bijsturen: eieren gooien mag niet meer, net zoals discriminerende of overdreven seksuele sketches. Dat is dan weer onze pedagogische taak."

Bovenal blijft Chrysostomos een symbolisch afzwaaimoment voor zesdejaars. "Vanaf januari merk je dat de leerlingen al volop bezig zijn met de volgende stap", zegt Luyten. "Dit feest is dan een soort carnavalsmoment, een eerste afscheid. Voor de directie en de leerkrachten voelt het als het loslaten van een nieuwe generatie."