Groenland duwt Oekraïne naar achtergrond in Davos: "VS en Europa moeten samenwerken, in plaats van elkaar naar de keel te vliegen"

De Europese leiders die naar het Wereld Economisch Forum zijn afgezakt, wilden daar vooral over de oorlog in Oekraïne praten. Zo wilden ze tijdens een ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump diens persoonlijke steun verkrijgen voor de Amerikaanse veiligheidsgaranties na een eventueel staakt-het-vuren in Oekraïne.

Maar de dreiging van Trump om Groenland in te nemen, overschaduwt alles. Zowat alle aandacht van de Europeanen gaat nu naar pogingen om Trump dat plan uit het hoofd te praten. En hier en daar vallen daarbij scherpe woorden, zoals de opvallende speech van de Canadese premier.

Verschillende Europese leiders beseffen dat ook. "Er is een echte oorlog met de Russen aan de gang in Oekraïne. Groenland neemt energie weg van waar we over zouden moeten praten", zei de Noorse minister van Buitenlandse Zaken Espen Barth Eide.

Ook NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte had de gesprekken liever over iets anders zien gaan. "Groenland is voor ons niet het belangrijkste probleem, Oekraïne is dat wel."

Een van de zaken die normaal gezien in Davos aan bod zouden komen, is het zogenoemde Welvaartsplan voor Oekraïne. Dat zou mogelijk ondertekend worden tijdens een ontmoeting tussen Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, maar die ondertekening is uitgesteld.

Zelensky komt voorlopig ook niet naar Davos. In de eerste plaats omdat zijn land opnieuw gebukt gaat onder zware Russische aanvallen op de energie-infrastructuur. Maar de Oekraïense president vindt het naar verluidt ook de moeite niet, als er geen uitzicht is op een zinvolle ontmoeting met Trump waar het Welvaartsplan zou worden getekend. Volgens Zelensky zijn de documenten bijna klaar en kan hij later nog naar Davos reizen.

De vraag is of een ontmoeting met Trump er nog zal komen. Zelensky wil dat heel graag, maar volgens sommige bronnen zou het Witte Huis de boot afhouden. Europese overheidsbronnen zouden dan weer aan de Financial Times gezegd hebben dat verschillende Europese landen geen zin hebben om samen met Trump een grote show op te voeren en een akkoord te ondertekenen, op een moment dat de relaties met de VS zodanig onder druk staan door de onrust over Groenland.

Dat Welvaartsplan is een economisch steunpakket van 800 miljard dollar (bijna 700 miljard euro) waarover de Verenigde Staten en Oekraïne in samenwerking met Europese landen aan het onderhandelen zijn. 

Het is de economische component van een breder vredesplan waar de VS, Oekraïne en Europa aan werken en moet in de komende 10 jaar de financiële noden van Oekraïne dekken nadat er een staakt-het-vuren met Rusland is afgesproken. Het geld is onder meer bedoeld voor de heropbouw van het land, om de economie weer op gang te trekken en het begrotingstekort weg te werken.

Als het plan niet wordt ondertekend in Davos, dan heeft dat op dit moment niet meteen zware gevolgen voor Oekraïne. Het gaat om een plan waarvan we nog helemaal niet weten wanneer het zal worden uitgevoerd. Want laten we wel wezen: uitzicht op een staakt-het-vuren tussen Rusland en Oekraïne is er op dit moment niet.

Maar de verslapte aandacht voor Oekraïne en het gekissebis over Groenland in het algemeen kunnen wel degelijk ernstige gevolgen hebben voor de Oekraïners. "Ik maak me zorgen over elk verlies van focus tijdens een grootschalige oorlog", zei Zelensky daar eerder deze week over. 

Het gevaar bestaat dat door Groenland de kloof tussen de VS en Europa verder vergroot en dat kan de westerse eenheid achter Oekraïne verder ondermijnen. Het biedt de Russische president Vladimir Poetin bovendien de kans om de VS en Europa nog meer uit elkaar te spelen. En waarom zou Poetin een einde maken aan de oorlog in Oekraïne, als Trump Groenland inlijft wegens "veiligheidsredenen"? Net dat is een van de argumenten die Poetin zelf altijd opwerpt om Oekraïne te bezitten.

De onrust over Groenland kan ook de Europese militaire steun aan Oekraïne in het gedrang brengen. Mogelijk zullen Europese landen nu meer aandacht besteden aan het verzekeren van de eigen veiligheid en daardoor minder ruimte hebben om Oekraïne te steunen.

Neem nu het PURL-mechanisme. Dat houdt in dat Europese landen Amerikaanse wapens aankopen om die vervolgens aan Oekraïne te geven. Het kwam tot stand nadat Trump beslist had om zelf geen wapens meer te leveren aan Oekraïne. Door het mechanisme raakte Oekraïne toch nog aan de broodnodige specifieke wapens die alleen de VS kan leveren.

Zelensky riep de (Europese) partners van Oekraïne vorige week nog op om nieuwe bijdragen te leveren voor het PURL-mechanisme. De vraag is of met name Europese landen er op dit moment nog voor staan te springen. Waarom zouden ze de Amerikaanse defensie-industrie spijzen, terwijl Trump op een annexatie van Groenland hint én Europese landen afdreigt met nieuwe invoerheffingen? Voor Oekraïne zou dat echter grote gevolgen hebben, vooral als het over luchtverdediging gaat.

Want de situatie in Oekraïne is wel degelijk kritiek. Rusland blijft de Oekraïense energie-infrastructuur bestoken met drones en raketten. Oekraïense specialisten werken dag en nacht om de schade te herstellen, tot eenzelfde centrale opnieuw geraakt wordt. Keer op keer.

Op die manier wordt het alsmaar moeilijker om de schade hersteld te krijgen. Het gevolg is dat grote delen van Kiev alsmaar langer zonder elektriciteit, verwarming en water komen te zitten, bij temperaturen rond -20 graden. 

Kortom, Oekraïne heeft er alle belang bij dat de VS en Europa verenigd blijven. Of zoals een Oekraïense zakenman het anoniem bij Politico zegt: "Het is voor ons belangrijk dat Amerika en Europa samenwerken, in plaats van elkaar naar de keel te vliegen."