Kapot maar beschermd orgel bemoeilijkt verkoop van kerk in Gingelom: "Pure Kafka"

"Pure Kafka", noemt burgemeester Patrick Lismont (Vooruit met Goesting) de situatie met het orgel van de kerk van Kortijs, een dorp in Gingelom. De kerk staat al jaren leeg, is in het bezit van de gemeente en zou eigenlijk al lang verkocht moeten zijn, maar het beschermde orgel, dat trouwens kapot is, zorgt volgens de burgemeester voor problemen. 

"Omdat het orgel beschermd is, moet het orgel in deze kerk blijven omwille van de klimatologische en akoestische omstandigheden", zegt Lismont. "Als we het orgel zouden willen verplaatsen, zijn we verplicht om het te restaureren en onder te brengen in een andere kerk. Daar gaan we uiteraard geen geld aan uitgeven."

"Voor mij is de situatie pure Kafka. De kerk staat al jaren leeg en er sijpelt veel vocht binnen. Aan de klimatologische en akoestische voorwaarden voor dat orgel voldoet de omgeving al lang niet meer. Maar toch, na al die jaren, houdt het Agentschap Onroerend Erfgoed voet bij stuk. Ook al is de omgeving op 10 jaar tijd veranderd, het beschermd orgel moet blijven staan. In 2026 zou je zo toch niet meer mogen redeneren. Ik ben kwaad, maar tegelijkertijd moet ik ook lachen met de situatie."

Het Agentschap Onroerend Erfgoed pleit er inderdaad voor om de kerkorgels op hun plaats te laten staan, al wordt dossier per dossier bekeken of er toch geen verplaatsing nodig is. Dan moet er steeds rekening worden gehouden met akoestische en klimatologische omstandigheden. Als die zouden wijzigen, moet daar toestemming van het Agentschap voor zijn. 

In Maasmechelen staat ook een beschermd orgel, in de Sint-Laurentiuskerk. De gemeente wil voor die kerk een nieuwe bestemming zoeken. Maasmechels burgemeester Terwingen (CD&V) vindt alvast dat een gemeente respect moet hebben voor zo'n beschermd erfgoed. “Het is belangrijk dat het bisdom en de gemeenten beseffen dat erfgoed dat beschermd is, in ere moet gehouden worden.”  

Die beschermingswaarde hield in Gingelom dan weer een potentiële koper tegen. Die wilde er een fietscafé van maken, maar haakte af en dat heeft volgens Lismont te maken met het orgel. "Er is al veel werk aan de kerk. Als er dan ook nog eens speciale voorwaarden aan verbonden zijn, vraag je jezelf af wie daar nog aan wil beginnen."

"Een orgel kan zowel als monument op zichzelf beschermd worden, maar ook als onderdeel van het meubilair van de kerk", verduidelijkt erfgoedconsulent Michel Lemmens, gespecialiseerd in orgels. "In Limburg zijn er 50 orgels afzonderlijk beschermd als monument. Dat betekent dat ze niet gebonden zijn aan de kerk waarin ze gelegen zijn. 138 andere orgels zijn beschermd omdat ze zich in een beschermd gebouw, meestal de kerk, bevinden. Dat maakt de herbestemmingsprojecten dus vaak nog complexer."

"Bij herbestemmingen is het onze bekommernis dat er geen onomkeerbare bouwkundige ingrepen worden aangebracht die de bespeelbaarheid of de klankkwaliteiten van het orgel in het gedrang brengen", klinkt het bij het Agentschap Onroerend Erfgoed. "Als het orgel in zijn huidige staat onbespeelbaar is, mogen de nieuwe bouwkundige ingrepen het niet onmogelijk of zinloos maken om het orgel in de toekomst te restaureren, zelfs als daar op korte termijn geen intenties voor zijn."

Het Agentschap Onroerend Erfgoed benadrukt dat ze oplossingsgericht willen meedenken met alle partijen, al verwacht het ook enige creativiteit van alle betrokkenen. In Gingelom is burgemeester Lismont echter ten einde raad. De gemeente wil niet verder investeren in de kerk en hoopt dat de voorwaarden voor bescherming van het orgeltoestel worden aangepast. "Als er geen oplossing komt, dan zal het orgel samen met de kerk vergaan", besluit Lismont.