Het Mercosur-vrijhandelsakkoord treedt vandaag in werking. Boeren vrezen dat Europa overspoeld zal worden met spotgoedkope en minderwaardige landbouwproducten uit Zuid-Amerika, zoals rundvlees, kip, eieren en soja. Maar hoe gegrond is die vrees? VRT NWS onderzocht 3 bezorgdheden van onze landbouwers.
Mercosur-handelsakkoord treedt in werking: wordt EU binnenkort overspoeld met minderwaardige producten?
Dit artikel werd voor het eerst op 21 januari gepubliceerd. Naar aanleiding van de invoering van het handelsakkoord bieden we het opnieuw aan.
De Mercosur-landen gebruiken gewasbeschermingsmiddelen die bij ons verboden zijn
Voor alle duidelijkheid: Mercosur is een handelsakkoord dat (verlaagde) invoertarieven bepaalt voor goederen en voeding zoals vlees en eieren. Het bepaalt niet welke gewasbeschermingsmiddelen, productiemethoden en dierengeneesmiddelen gebruikt mogen worden. Daarvoor gelden andere regels en normen.
De Europese Unie heeft hoge standaarden voor voedselveiligheid, traceerbaarheid en volksgezondheid en eist van handelspartners dat die standaarden gerespecteerd worden.
Toch gebruiken boeren in de Mercosur-landen inderdaad gewasbeschermingsmiddelen die niet toegelaten zijn in de EU. Neem nu atrazine. Die onkruidverdelger is in de EU verboden sinds 2004, maar wordt in Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay vaak gebruikt in de maïs-, soja- en suikerrietteelt. Er zouden dus sporen van atrazine in Zuid-Amerikaans rietsuiker kunnen zitten.
Het Mercosur-handelsakkoord, wat is dat ook weer?
Mercosur staat voor Mercado Común del Sur, Spaans voor 'zuidelijke eengemaakte markt'. Het is een douane-unie tussen Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Bolivia (lid sinds juli 2024). De EU kwam vorig jaar, na maar liefst 25 jaar onderhandelen, tot een vrijhandelsakkoord met de Mercosur-landen. In januari dit jaar werd het officieel ondetekend.
Door kritiek van landbouwers verzetten landen als Frankrijk en Polen zich tegen het akkoord, al konden ze geen blokkeringsmeerderheid vormen. Het Europees Parlement heeft het verdrag nog niet goedgekeurd en liet de wettelijkheid eind januari eerst toetsen, wat het proces met 1 à 2 jaar kan vertragen.
Toch treedt het akkoord al in werking. De Europese Commissie besloot eind februari om niet te wachten en het verdrag voorlopig toe te passen vanaf 1 mei.
Toch moeten die producten aan onze voedselveiligheidsnormen voldoen als ze ingevoerd worden in de EU. Vergeleken met andere landen hanteert Europa zeer lage maximale residulimieten, de hoeveelheid van een bepaalde pesticide die een product ten hoogste mag bevatten.
Stoffen die verboden zijn in de EU, en die gezondheidsrisico's kunnen vormen voor de consument, mogen zelfs helemaal niet te vinden zijn op ingevoerd voedsel. De lat ligt daar zo laag als technisch mogelijk, op de kleinste hoeveelheid die gemeten kan worden.
Als er dus meer atrazine in rietsuiker zit dan wat is vastgelegd of dan veilig is voor de volksgezondheid, dan mag het de EU niet in en mag het niet geconsumeerd worden. Er zijn controles om dat te checken.
Vlees en eieren uit de Mercosur-landen worden onvoldoende gecontroleerd
In de Europese Unie is er een heel web van controles uitgerold.
Dat zit zo. Eerst moeten landen die handel willen drijven met elkaar, afspreken welke standaarden ze zullen hanteren. Bedrijven die willen exporteren, moeten vervolgens een exportcertificaat zien te verkrijgen voor bepaalde producten. En daar houdt het nog niet op. Vervolgens zijn er grenscontroles bij aankomst in de EU én steekproeven wanneer de producten op onze markt komen.
Hoe dat allemaal werkt? Laat ons het voorbeeld nemen van een Braziliaanse steak.
Het Braziliaanse bedrijf dat die steak wil exporteren naar de EU, moet eerst een exportlicentie krijgen van de autoriteiten. Die autoriteiten zijn de Braziliaanse collega's van het Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid (FAVV) in ons land. Het vleesbedrijf zal die licentie pas krijgen als het voldoet aan de Europese regels.
Om zeker te zijn dat dit deel van het proces goed verloopt, voert de EU audits uit in de Mercosur-landen.
Dan is er de volgende stap: de eerste steak van ons Braziliaanse bedrijf belandt aan de Europese buitengrens. Die steak zal, zoals elke zending, worden aangemeld bij een grenscontrolepost. Zo weten we perfect wat er binnenkomt. Daar worden enkele stalen van de zending waar onze steak bij hoort, onderworpen aan een hele resem controles.
Dierenartsen controleren de kwaliteit. De documenten worden gecheckt: klopt alles wat erin staat? En controleurs bekijken of de inhoud van de zending, een Braziliaanse steak dus, overeenkomt met wat is aangemeld. Ook de etiketten worden gecontroleerd.
De kans bestaat dat onze steak nadien aan extra controles wordt onderworpen. 15 tot 30 procent van het vlees dat aankomt bij een grenscontrolepost, wordt immers nog eens onderzocht in het laboratorium. Ziet het er nog goed uit, ruikt het nog goed? Hoe hoog is de temperatuur? En zitten er geen ziekteverwekkers in zoals salmonella, restanten van diergeneesmiddelen of andere verontreinigingen?
Hoe betrouwbaar zijn die controles? In 2024 controleerde het FAVV 85 voedingsproducten uit de Mercosur-landen op resten van gewasbeschermingsmiddelen. 98,8 procent van de stalen voldeed aan de Europese wetgeving. Slechts 1 product was niet in orde: een lading Braziliaanse aardnoten met te veel resten van de onkruidbestrijder fluazifop.
Stel dat onze Braziliaanse rundvleesexporteur in het verleden al eens problemen had opgeleverd, dan worden de controles nog strenger. Soms nemen de controleurs van elke zending stalen en wordt de hele zending geanalyseerd.
Daar houdt het nog niet op. Elk bedrijf dat Zuid-Amerikaanse producten op de Europese markt wil brengen, is ook verplicht om zelf een controlesysteem op te zetten. Ons Braziliaanse vleesbedrijf zal dat dus moeten doen, maar evengoed een Europees bedrijf dat zo'n Braziliaanse steak wil verkopen. Als zo'n bedrijf een product vindt dat niet voldoet aan de Europese normen, is het verplicht om dat aan de overheidsdiensten te melden.
De EU wordt overspoeld met spotgoedkoop vlees en eieren uit de Mercosur-landen
Er zijn strikte afspraken gemaakt met Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay over rundvlees, pluimveevlees en eieren.
Argentinië, Paraguay en Uruguay mogen bijvoorbeeld geen vers of bereid pluimveevlees exporteren naar de EU wegens een vogelgriepuitbraak. Paraguay en Uruguay mogen geen eieren of eiproducten uitvoeren. Alle 4 die landen mogen dan weer wel vers rundvlees en rundvleesproducten exporteren.
Boven op die beperkingen, die er zijn gekomen om de volksgezondheid te garanderen, zijn er ook algemene exportbeperkingen afgesproken.
Zo zal Europa de EU 99.000 ton Mercosur-rundvlees toelaten aan het verlaagde invoertarief van 7,5 procent. 55 procent daarvan is vers of gekoeld vlees en 45 procent bevroren rundvlees van een lagere kwaliteit. Dat is evenveel als 1,5 procent van de totale Europese rundvleesproductie. Het is ook minder dan de helft van wat er in 2024 is ingevoerd uit de Mercosur-landen, namelijk 206.000 ton.
Het aantal Zuid-Amerikaanse bedrijven dat mag exporteren, is voorlopig ook beperkt. Neem nu Brazilië, potentieel de grootste exporteur van rundvlees. Er zijn meer dan 2,5 miljoen Braziliaanse veeteeltbedrijven. Daarvan hebben volgens de Europese Commissie op dit moment slechts 234 bedrijven een exportcertificaat.
Je kunt dus niet zeggen dat de Europese consument binnenkort hoofdzakelijk Braziliaanse biefstuk of stoofvlees zal eten.
