De Europese Unie dreigt ermee om de zogenoemde 'bazooka' boven te halen om de Verenigde Staten weerwerk te bieden in het conflict rond Groenland. Wat is die bazooka precies en kan die indruk maken? Want Trump kan ook Oekraïne in het hele verhaal gaan betrekken als pasmunt.
Europese 'bazooka' om Trump te counteren: wat is het en zal de EU dit economische wapen inzetten?
In het kort:
De Europese bazooka is een economisch afschrikkingsmiddel dat de EU kan inzetten als een land van buiten de EU een dreiging vormt.
De EU gebruikt dan zijn grote economie als breekijzer. Maar tot nu toe is het instrument nog nooit ingezet.
Toch kan het er nu misschien van komen, omdat heel wat Europese leiders een klik hebben gemaakt in het hoofd.
Anderzijds heeft Europa altijd al ingezet op dialoog, en zal de bazooka daarom mogelijk ongebruikt in de garage blijven staan.
Het woord is opnieuw gevallen: de Europese bazooka. Het kan het Europese antwoord worden op de toenemende druk van Donald Trump op Europa om Groenland in te lijven. Het wordt ongetwijfeld een gespreksonderwerp op de speciale EU-top over trans-Atlantische relaties, donderdag.
Maar waarover gaat dit precies? En zal de bazooka effectief van stal worden gehaald? Europakenners Leen De Witte en Rob Heirbaut leggen het uit.
Europakenner Leen De Witte legt in onze podcast Het Kwartier uit wat die bazooka is
Wat is de 'bazooka' precies?
Het principe is het volgende: als een bepaald EU-land onder druk wordt gezet door een niet-EU-land om iets af te dwingen, dan geeft dit instrument de Europese Unie de mogelijkheid om als blok te reageren.
"Dat kan op allerlei manieren", zegt Heirbaut. "Zo kan de EU zelf hogere invoertarieven opleggen aan het land dat hen bedreigt. Of het land kan worden uitgesloten van openbare aanbestedingen voor Europese projecten." Of Europa zou de Amerikaanse techbedrijven in de EU kunnen treffen, die hier grote winsten maken.
Kort samengevat: de economie als breekijzer. "Je gebruikt dan die grote, sterke interne markt van een half miljard mensen als wapen om te zeggen: 'je kan hier niet zomaar alles komen doen'", vertelt Leen De Witte. Volgens de gezaghebbende Britse krant The Financial Times werkt de EU aan een pakket tegenmaatregelen ter waarde van 93 miljard euro.
De bazooka wordt daarom een antidwanginstrument genoemd, maar afschrikkingsinstrument is minstens even goed als omschrijving. De bedoeling is om alleen al door te dreigen, het andere land te laten inbinden.
Is een trans-Atlantische handelsoorlog onafwendbaar?
Is die bazooka al eens bovengehaald?
Neen, terwijl de bazooka toch als sinds 2023 bestaat als instrument en de geopolitieke situatie best wel gespannen is geweest de voorbije jaren. "De kastdeuren zijn al wel opgegaan, maar hij is nog nooit van het schap gekomen", vertelt Leen De Witte.
Het kan ook niet zomaar: "Je moet eerst vaststellen dat er een probleem is. Dan moet de Commissie zeggen 'laten we dit doen'. En dan moet een meerderheid van landen ermee akkoord gaan."
Vorig jaar is het even ter sprake gekomen toen Trump op de Amerikaanse Liberation Day al zijn handelstarieven aankondigde.
Maar uiteindelijk is gekozen voor dialoog en heeft de EU een compromisakkoord met de VS ondertekend. Commissievoorzitter tekende in Schotland onder grote druk toen een deal met de VS, met heel wat toegevingen aan de Amerikanen.
Gaat het dan nu gebeuren? Ja, want....
Tot nu toe is er altijd gekozen voor dialoog, maar deze keer lijkt er een knop te zijn omgedraaid in de Europese hoofden. De EU heeft vaak geprobeerd om de VS niet te veel tegen de schenen te schoppen, maar nu groeit steeds meer het besef dat dat toch niet uitmaakt, en dat Trump uiteindelijk zijn wil doordrijft.
"Het gevoel is er in Europa nu duidelijk wel, in de zin van 'als we onze plaats willen houden op het wereldtoneel, moeten we ook zelf eens harder gaan optreden. We hebben ons genoeg laten rollen'. De strategie van 'we gaan ons niet boos maken', levert niets op. Nu is er het gevoel dat Europa een ander pad moet inslaan", vertelt De Witte.
Je voelt de nood in Europa om de rug te rechten, nu de strategie van 'we maken ons niet boos' niks oplevert
Leen De Witte
Europese leiders houden daarbij ook hun eigen economie in het achterhoofd, want die wordt bedreigd door die Amerikaanse handelstarieven.
"De Franse president Macron is een groot voorstander. Duitsland is altijd heel voorzichtig geweest. Het wilde vorig jaar ook liever die slechte handelsdeal met de VS dan geen deal, en heeft zich nu ook achter Macron geschaard. Dus je voelt nood aan het rechten van de rug."
Nee, ook nu gaat het niet gebeuren, want...
Een van de redenen dat Europa tot nu toe nog geen echte vuist heeft durven maken naar Trump, is Oekraïne. De prioriteit is om de oorlog daar te kunnen beëindigen en daarvoor heeft Europa de VS nodig - denk aan de Amerikaanse veiligheidsgaranties.
Mogelijk kan Trump dus Oekraïne in de schaal werpen om zijn zin te krijgen in Groenland, waarschuwt ook Heirbaut. "Ik sprak onlangs met een diplomaat die me zei 'misschien gaat het er wel op neerkomen dat Trump Europa gaat dwingen om te kiezen tussen Groenland en Oekraïne'."
Koudwatervrees
Er bestaat ook wat koudwatervrees, net omdat de bazooka nog nooit is ingezet. "Dat houdt veel mensen tegen, omdat ze niet weten wat de gevolgen ervan zijn. Er zijn ook bedrijven die schrik hebben, of leiders, over de impact ervan. Want er zullen terugslageffecten zijn," schetst De Witte.
Europa heeft ook een lange traditie van dialoog, iets waar onder meer de Britse premier Keir Starmer ook deze keer hard op wil inzetten.
"Ik ben heel benieuwd of de bazooka zal worden ingezet. Maar ik denk op dit moment dat Europa uiteindelijk voor de dialoog zal kiezen, zoals het altijd doet. Ergens is dat eervol, maar de vraag blijft: kan je onderhandelen met iemand als Trump?"
Wat kan Europa doen als tegenreactie op Trumps invoerheffingen?
