Onderzoek naar echtscheiding: koppels noemen communicatieproblemen en uit elkaar groeien voornaamste redenen voor hun breuk

Het onderzoek 'Scheidingen in Vlaanderen' brengt relaties en relatiebreuken in kaart. Er wordt onder meer bekeken wat de redenen voor een breuk zijn, hoe een scheiding verloopt en welke gevolgen dat allemaal met zich kan meebrengen. Tussen 2008 en 2010 voerde Universiteit Antwerpen een eerste onderzoek uit, tussen 2021 en 2024 kwam er een vervolgonderzoek. De eerste resultaten van dat vervolgonderzoek zijn nu bekend. 

"Algemeen zien we dat koppels op een betere en minder conflictueuze manier uit elkaar gaan", zegt professor en socioloog Dimitri Mortelmans (Universiteit Antwerpen). Hij leidt het onderzoeksproject.

De meeste koppels kiezen nog altijd voor een echtscheiding met onderlinge toestemming (EOT). Dat is een procedure waarbij de ex-partners een akkoord vinden over de scheiding zelf en over alle gevolgen (zoals de verdeling van de bezittingen en alimentatie, maar ook de regeling voor de kinderen).

"Ze regelen alles zelf, al dan niet met een bemiddelaar, advocaat of notaris. Ze kunnen dat al dan niet op papier zetten en door een rechter laten bevestigen. En daarna gaat elk zijn eigen weg. Het aantal EOT's is groot en neemt nog toe. Dat is een vooruitgang", zegt Mortelmans.

De meeste koppels slagen er dus wel in om op een goede manier om te gaan met de onenigheden en conflicten die met een scheiding gepaard gaan. Toch is er ook een kleine groep hoog-conflictueuze scheidingen, de zogenoemde vechtscheidingen. En die groep neemt toe. In 2011 was 1 op de 8 scheidingen een vechtscheiding, nu is dat 1 op de 5.

"Algemeen zien we dat koppels de zaken beter regelen, met minder conflicten, dat ze sneller een overeenkomst zoeken. Maar tegelijk is het aantal vechtscheidingen toegenomen. Het is een kleine groep weliswaar, maar ze is groter geworden. We hadden hier eigenlijk een daling verwacht."

Een opvallende verschuiving in vergelijking met het eerste onderzoek zit in de redenen waarom koppels scheiden. In het onderzoek uit 2011 werd overspel het meest genoemd als aanleiding om uit elkaar te gaan. Nu zeggen ex-partners vooral dat er communicatieproblemen waren of dat ze uit elkaar gegroeid zijn.

"Mensen kregen een lijst met 20 redenen waarop ze konden aanduiden wat volgens hen de aanleiding voor hun echtscheiding was", legt Mortelmans uit. "We hebben in het eerste en het tweede onderzoek dezelfde lijst gebruikt. Waar in het eerste onderzoek vooral overspel aangeduid werd, is dat nu communicatieproblemen of uit elkaar groeien."

Vrouwen nemen het meest het initiatief om te scheiden. In bijna de helft van de scheidingen zetten vrouwen de eerste stap, bij een derde van de scheidingen zijn het de mannen. In het onderzoek uit 2011 waren vrouwen al degenen die het meest aansturen op een scheiding, in het nieuwe onderzoek is dat nog toegenomen.

"Vrouwen evalueren de kwaliteit van hun relatie vaak kritischer en trekken sneller conclusies als ze vinden dat het niet meer voldoet", zegt professor Mortelmans. "Dat zien we ook in gelijkaardige internationale studies, en bij koppels die samenwonen en niet getrouwd zijn."

"Tegelijk is het paradoxaal", zegt Mortelmans. "Vrouwen nemen vaker het initiatief, maar uit ons onderzoek blijkt ook dat vrouwen mentaal en financieel het meest lijden onder een scheiding. De stap zetten om te scheiden lijkt niet iets van eigenbelang, maar omdat ze sneller afscheid nemen als het niet meer gaat."

Vaker dan mannen geven vrouwen na een scheiding aan dat ze kampen met depressieve gevoelens. Maar ook financieel lijken zij het meest getroffen. 37 procent van de gescheiden moeders heeft moeite om rond te komen, tegenover 20 procent van de mannen. Vijftien jaar geleden lag dat cijfer voor moeders nog op 16 procent.

"Er is een toename van financiële problemen bij alleenstaande ouders, zowel mannen als vrouwen", zegt Mortelmans. "Dat weten we al langer dan vandaag, er wordt ook veel beleid rond gevoerd. Toch blijft het iets dat we maar niet onder controle krijgen. Er is blijvende aandacht nodig voor de situatie van alleenstaande ouders."

Kinderen van gescheiden ouders geven gemengde boodschappen. Ze ervaren een scheiding vooral als verdrietig en beangstigend, maar 72 procent geeft aan dat ze nadien even gelukkig of gelukkiger zijn dan voor de scheiding. 

"In ons eerste onderzoek zagen we dat er al voor co-ouderschap werd gekozen. Maar nu is dat enorm gestegen, co-ouderschap is zowat de norm. In net geen 60 procent van de scheidingen wordt gekozen voor 50/50 co-ouderschap", zegt Mortelmans. "Enerzijds vinden kinderen het verhuizen niet altijd fijn, anderzijds zegt 80 procent wel tevreden te zijn met de verblijfsregeling."

Ook opvallend: meer dan vroeger geven ouders aan hun kinderen uitleg over de scheiding. "Er wordt meer gepraat met kinderen, meer gezegd dat de scheiding niet hun schuld is. En dat is heel belangrijk".

"In ons onderzoek gaven kinderen ook aan dat ze niet per se inspraak hoeven te hebben, het is oké als ouders het regelen. Wij dachten dat ze net meer inspraak zouden vragen, maar het is prima als ouders met hen erover praten en alles regelen."