Ex-bpostbediende, nu soldaat aan de bevroren grens met Rusland: "Hier leer je vooral volhouden"

Het is middag wanneer de telefoon afgaat. "Mijn excuses, ik ben wat later. De diesel is bevroren", klinkt het aan de andere kant van de lijn.

18 graden onder het vriespunt, geen elektriciteit, voertuigen die het laten afweten: de omstandigheden langs de Russische grens zijn genadeloos. Toch is dit precies waar Sphinx (codenaam), geboren en getogen in Luik, vandaag thuishoort.

We rijden richting de grens, voorbij de stad Tsjernihiv, diep in het Oekraïense hinterland. Sneeuw valt met bakken uit de lucht en bedekt wegen en stoepen. Bewoners van de aanpalende datsja’s ploegen zich een weg naar hun huizen, het hoofd diep in de schouders getrokken.

We ontmoeten Sphinx enkele kilometers van de grens. Bijna 3 jaar na zijn aankomst in Oekraïne is hij geen tijdelijke vrijwilliger meer. Wat hem hier houdt, heeft volgens hem weinig met heroïek te maken. "Je bouwt iets op. Een eenheid, routines, verantwoordelijkheden. En op een bepaald moment vertrek je dan niet zomaar."

"In België had ik een vast ritme: collega’s, een loon dat elke maand kwam", vertelt hij. Hij sorteerde post bij bpost. "Bij bpost wist ik precies hoe mijn dagen eruitzagen."

Die voorspelbaarheid verdween in 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel. Een jaar later vertrok hij zelf naar het land. Wat begon als een tijdelijke beslissing, kreeg al snel een permanent karakter.

De militaire microbe zat er bij hem van jongs af aan in: zijn vader diende 36 jaar bij Defensie, zijn grootvader, een Amerikaan, nam in 1944 deel aan de landing in Normandië. Toch koos Sphinx aanvankelijk voor een burgerleven. 6 jaar werkte hij bij bpost. "Ik volg Oekraïne al sinds 2014", zegt hij. "Maidan, het geweld, de vastberadenheid van de mensen … dat liet me niet los."

Zijn vertrek kwam hard aan bij familie en vrienden. "Ik heb het mijn ouders pas een week op voorhand verteld. Ze dachten dat ik hier zou sterven." Ook het contact met collega’s en vrienden in België verwaterde. "Dat heeft me gekwetst. Je merkt al snel wie je echte vrienden zijn. Bij bpost waren we meer een nummer dan iets anders. Hier hoor ik vandaag."

Na een passage bij het Internationale Legioen en ontplooiingen in onder meer de regio’s van Charkiv en Loegansk dient Sphinx vandaag bij de 1e Territoriale Brigade van het Oekraïense leger. Daar is de eenheid belast met het bewaken van de grens waar Russische sabotagegroepen, verkenners en drones proberen binnen te dringen. "Het lijkt hier soms rustig, maar dat is net het gevaar."

Zijn ploegmaten zijn een 2e familie geworden. "We doen alles samen. Sommigen ken ik intussen 3 jaar." De dagen bestaan uit observeren, controleren en wachten. Urenlang, soms dagen. Bossen, open velden en verlaten dorpen worden systematisch afgescand. "Je zoekt naar dingen die niet kloppen: voetafdrukken waar niemand hoort te lopen, verstoorde vegetatie, een drone die te laag vliegt. Als je iemand ziet, ben je eigenlijk te laat."

Voor Sphinx staat deze manier van werken in schril contrast met zijn vorige leven in België. "Bij bpost werkte je op tempo. Alles was gepland: rondes, pauzes, uren. Hier leer je wachten. En alert blijven wanneer er niets gebeurt." De verantwoordelijkheid is tastbaar in de regio Tsjernihiv. Eind december werden nog 14 grensdorpen geëvacueerd vanwege dagelijks vuur. Toch wonen er nog honderden mensen in de streek.

We komen aan in een dorp waarvan de exacte locatie niet mag worden genoemd. Het huis waar Sphinx zijn intrek heeft genomen, oogt sober en verlaten, de voordeur half ondergesneeuwd. Binnen is het nauwelijks een paar graden. "Er is geen elektriciteit", zegt hij. "We redden ons met powerbanks en af en toe een generator."

Gas of centrale verwarming is er evenmin. In de leefruimte staat een gasfles met een kleine brander. "Dat is alles wat we hebben." Samen met zijn teamgenoot helpt hij oudere buren: sneeuw ruimen, hout slepen, kleine herstellingen. "Je bent hier niet alleen soldaat."

In een hoek van het huis loopt een kat rond, Baba Yaga, vernoemd naar de Oekraïense drones. "Ze is hier komen aanlopen en gebleven", zegt Sphinx. "We blijven soms een maand tot anderhalve maand zonder douche, elektriciteit, gas of stromend water. Mensen in België beseffen niet altijd wat oorlog betekent en wat het dagelijks leven hier inhoudt."

Ingeduffeld in een dikke hoodie en met de muts diep over zijn hoofd, legt Sphinx uit hoe zijn dagen verlopen: patrouilles, observatieposten, soms urenlang bewegingloos in het bos, soms te voet, soms vanuit geïmproviseerde schuilplaatsen.

De dreiging komt zelden van tanks of artillerie. Drones bepalen het ritme. "Sommige hoor je, andere niet. Er zijn drones met warmtecamera’s en toestellen die via glasvezelkabels werken en niet te storen zijn." Alarmen gaan af bij elke afwijking. Vaak loos: een dier, een schaduw. "Maar je lichaam staat voortdurend op scherp. Dat vreet aan je."

Missies duren van enkele uren tot meerdere dagen. Dan slapen ze ter plaatse, in schuilplaatsen die ze zelf uitgraven of camoufleren. "Een voertuig brengt ons tot enkele kilometers van de grens. De rest doen we te voet. Het is een kat-en-muisspel." Bevoorrading blijft onzeker. "Bij langere missies krijgen we ’s nachts eten via drones. Het klinkt modern, maar het blijft primitief leven: weinig slaap, weinig warmte."

Door de jaren heen verloor Sphinx meerdere kameraden. Namen noemt hij niet. "Als je een callsign hoort op de radio, weet je soms genoeg." Toch blijft hij. "Vlak voor een missie vraag ik mezelf soms af: wat ben ik hier eigenlijk aan het doen? Maar vertrekken voelt niet juist. Dit is mijn eenheid. Dit is mijn sector."

In zijn kamer hangen 2 vlaggen naast elkaar: de Oekraïense en de Belgische. "Ik ben hier weliswaar al bijna 3 jaar", zegt hij, "maar ik voel mij nog steeds Belg."

Over België en Europa praat hij zonder verwijt, maar met bezorgdheid. "Veel mensen onderschatten wat oorlog echt is. Het is niet heroïsch. Het is wachten, kou lijden, onzekerheid verdragen. Hier hebben de mensen niets. In grote delen van het land is er geen stroom, geen gas. Zelfs geen stromend water. En je hoort ze zelden klagen. De mentaliteit is zo anders."

Wanneer het gesprek afdrijft naar België, komt hij terug op iets wat hem vorig najaar is bijgebleven: berichten over drones boven Belgische infrastructuur. "Ik heb dat gevolgd. Het deed iets met me. Mensen in België voelden een fractie van wat oorlog met je doet. Die onzekerheid. Dat besef dat je niet alles controleert."

Hij benadrukt dat de dreiging verder reikt. "Onze manier van leven staat op het spel. Rusland probeert hier de cultuur te vernietigen. Als ze verder zouden oprukken in Europa, verandert alles, ook in België. Pacifisme of de dreiging negeren helpt niet. We moeten bereid zijn te verdedigen wat we hebben."

Buiten trekt de wind aan, sneeuw slaat tegen de ramen. Straks vertrekt Sphinx opnieuw op patrouille. Hoe lang die zal duren, weet hij niet. Hij trekt zijn jas aan, zet zijn muts recht en werpt nog een blik op Baba Yaga, opgerold bij de gasvlam. "We plannen weinig. Je leert hier vooral volhouden."