Castratie verlengt het leven van zoogdieren met gemiddeld 10 procent. Dat blijkt uit onderzoek van het Max Planck Instituut. Het geldt zowel voor mannetjes als vrouwtjes, maar er zijn wel verschillende mechanismen aan het werk. "Bij vrouwtjes lijkt het vooral gerelateerd te zijn aan de voorplanting zelf", zegt Julie Bakker, neuro-endocrinoloog aan de universiteit van Luik.
Gecastreerde zoogdieren leven gemiddeld 10 procent langer, toont onderzoek
Castratie bij (huis)dieren voorkomt ongewenste voortplanting, maar heeft blijkbaar ook invloed op de levensverwachting van dieren. Dat blijkt een studie van het Max Planck Instituut .
Onderzoekers namen de gegevens van 117 zoogdiersoorten, die in dierentuinen en aquaria over de hele wereld worden gehouden, onder de loep. Dat combineerden ze met data uit 71 eerder gepubliceerde studies over het onderwerp.
Wat blijkt? Zoogdieren die zijn gesteriliseerd, gecastreerd of anticonceptie kregen, leefden gemiddeld 10 procent langer. Dat cijfer schommelt naargelang het geslacht en de diersoort. "Maar dit positieve effect van castratie op levensverwachting was toch redelijk algemeen", zegt Julie Bakker, neuro-endocrinoloog aan de Universiteit van Luik, in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.
Dat heeft vooral te maken met de energie die het een dier kost om zich voort te planten. Zowel bij mannetjes als bij vrouwtjes is dat het geval, maar dan wel om verschillende redenen.
Minder competitiedrang
Bij de castratie van mannelijke zoogdieren worden de zaadballen verwijderd, waardoor de aanmaak van androgenen stopt. Dat zijn de hormonen die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van mannelijke kenmerken. Testosteron is daar het belangrijkste én bekendste van.
"De androgenen hebben wat negatieve effecten op de algemene gezondheid, onder andere op het functioneren van het hart", zegt Bakker. Maar er is nog meer aan de hand: ze hebben ook invloed op het gedrag van de dieren.
De investering van een vrouwtje in een zwangerschap heeft een negatief effect op de levensverwachting
Julie Bakker, neuro-endocrinoloog
"Het mannelijke gedrag, de competitiedrang, wordt dan weggehaald. Mannetjes vechten voor een vrouwtje, gestuurd door testosteron. Haal je dat weg, dan worden ze kalmer en gaan ze niet vechten voor een vrouwtje."
Zo vermijden de dieren niet alleen de risico's die gevechten met zich meebrengen, maar gaat er ook heel wat stress aan ze voorbij. Dat is ook een factor die de levensverwachting negatief kan beïnvloeden.
Een vasectomie, waarbij enkel de zaadleiders worden onderbroken en er dus wél nog mannelijke hormonen worden aangemaakt, verlengde het leven van mannelijke zoogdieren niet, blijkt uit het onderzoek. Het is ook zo dat de grootste voordelen zich voordeden als de castratie vroeg in het leven van het dier plaatsvindt.
De tol van moederschap
Bij vrouwtjes is er een ander mechanisme aan het werk. "Bij de mannetjes is het echt belangrijk dat de zaadballen worden weggehaald, de bron van het testosteron. Bij de vrouwtjes zijn er verschillende sterilisatiemethoden: dat kan het verwijderen van de eierstokken zijn, maar ook het dichtschroeien van de eileiders of het weghalen van de baarmoeder."
"In die 2 laatste gevallen heb je geen effect op de hormoonhuishouding. De eierstokken blijven gewoon oestrogenen, vrouwelijke hormonen, produceren. Maar onafhankelijk van de gebruikte methode, vonden de onderzoekers dat sterilisatie het leven toch verlengt."
Luister: neuro-endocrinoloog Julie Bakker legt in 'Nieuwe feiten' uit waarom castratie de levensduur van zoogdieren verlengt
"Bij vrouwtjes lijkt het vooral gerelateerd te zijn aan de voorplanting zelf", concludeert ze. "De investering van een vrouwtje in een zwangerschap, en het zorgen voor de jongen na de bevalling, heeft een negatief effect op de levensverwachting." Daartoe behoort ook lactatie, het produceren van moedermelk. Daarnaast maken de zwangerschap en de bevalling vrouwtjes gevoeliger voor infectieziektes.
Toch is voor sommige soorten bekend dat de vrouwelijke hormonen vormen van kanker in de hand werken. Zo zijn konijnen gevoelig voor baarmoederkanker en eierstokkanker. Net daarom kan het voor die dieren verstandiger zijn om wel de eierstokken volledig te verwijderen, zegt Bakker.
