In grotten in het noorden van Saudi-Arabië zijn de gemummificeerde resten gevonden van tientallen cheeta's. Deze lagen honderden, sommige zelfs duizenden jaren verborgen. Het is de eerste keer dat dergelijke cheeta-mummies op het Arabische schiereiland gevonden zijn. De ontdekking werpt meer licht op het verleden van de dieren, maar kan volgens de wetenschappers ook een aanknopingspunt zijn voor ideeën om ze opnieuw te introduceren.
Wetenschappers ontdekken mummies van cheeta's in grotten in Saudi-Arabië: "Volstrekt ongezien"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In grotten in Saudi-Arabië zijn de gemummificeerde resten van cheeta's gevonden. De oudste resten zijn 4.000 jaar oud, de jongste 130
Ooit kwamen cheeta's in groten getale voor op het Arabische schiereiland. In de jaren 70 stierven ze er uit
Wetenschappers hopen met hun bevindingen bij te dragen aan het onderzoek naar de introductie van de cheeta in Saudi-Arabië
In 2022 verkenden onderzoekers van het Saudische National Center for Wildlife een uitgestrekt grottenstelsel in de buurt van de stad Arar, in het noorden van Saudi-Arabië. Ze waren op zoek naar vleermuizen, insecten en andere levensvormen. Maar in diepe, afgelegen en bijna onbereikbare grotten ontdekten ze iets anders: 7 volledig gemummificeerde cheeta's.
Het is de eerste keer dat wetenschappers natuurlijk gemummificeerde cheeta's terugvinden op het Arabische schiereiland. De mummies verkeren nog in heel goede staat. Ze hebben troebele ogen, de hoektanden steken nog uit hun leerachtige lippen. Hun ledematen zijn verschrompeld en lijken op uitgedroogde omhulsels.
De vondst van zulke goed bewaarde resten van cheeta's, die nu uitgestorven zijn op het Arabische schiereiland, is "volstrekt ongekend," zegt hoofdonderzoeker Ahmed Al Boug van het National Center for Wildlife in Saudi-Arabië aan het persagentschap AP . Bovendien waren er tot nu toe nog geen vermeldingen van cheeta's die in grotten verbleven.
De onderzoekers troffen daarnaast nog de skeletresten van maar liefst 54 andere cheeta's aan.
Wat is mummificatie?
Mummificatie is een proces waarbij het lichaam van een overleden mens of een dier uitdroogt, waardoor het niet vergaat en lang bewaard blijft. We kennen het vooral van de oude Egyptenaren, die kunstmatige methodes gebruikten om lichamen te mummificeren. Maar er bestaat ook zoiets als natuurlijke mummificatie.
Dat gebeurt in extreme weersomstandigheden zoals koude, droogte of een gebrek aan zuurstof. Daarom kan je ook 'natuurlijke' mummies terugvinden op plaatsen als gletsjerijs, woestijnzand en moerasslib.
Ötzi, de beroemde 'ijsman' die 35 jaar geleden gevonden werd in de Italiaanse Alpen, is een voorbeeld van zo'n menselijke 'natuurlijke' mummie. Het lichaam van Ötzi bleef 5.300 jaren bewaard in het ijs. Hij is de oudste mummie die tot nu toe in Europa gevonden werd.
Eerst vriend, dan vijand
De cheeta of het jachtluipaard (Acinonyx jubatus) staat bekend als het snelste landdier ter wereld. In volle sprint haalt hij een snelheid tot 113 kilometer per uur. Dat heeft hij te danken aan zijn slanke, flexibele en gespierde bouw, zijn lange poten, zijn lichte botstructuur en zijn grote hart en longen.
Ooit kwamen cheeta's in groten getale voor in het grootste deel van Afrika en in Azië. Ze leefden in een gebied dat zich uitstrekte van het Arabische schiereiland tot Zuidwest-Azië. Nu bewonen cheeta's nog maar 9 procent van hun historische leefgebied en zijn er wereldwijd nog maar een 7.000-tal exemplaren over.
Op het Arabische schiereiland werden cheeta's als geschenk aangeboden aan koningen en andere prominenten. De dieren werden getraind om samen met mensen te jagen, net zoals valken. Maar de mens keerde zich uiteindelijk tegen de cheeta en begon op hen te jagen voor de sport. Samen met de daling van het aantal prooidieren van cheeta's betekende dat het einde. In de jaren 70 stierf de cheeta op het Arabische schiereiland uit.
130 tot 4.000 jaar oud
De wetenschappers konden de mummies van 2 cheeta's en de skeletresten van 5 andere cheeta's dateren. Het jongste exemplaar leefde 130 jaar geleden, het oudste 4.000 jaar. De resten lagen dus honderden, en in sommige gevallen duizenden, jaren verborgen, diep in de grotten.
Het is voor de wetenschappers voorlopig niet duidelijk hoe de cheeta's konden mummificeren. Ze vermoeden dat de droge omstandigheden en de stabiele, koele temperatuur in de grotten daarbij een rol kunnen hebben gespeeld.
Ook is het een raadsel waarom er zoveel cheeta's in de grotten leefden, al hebben de wetenschappers wel vermoedens. In de grotten zijn ook uitwerpselen van cheeta's en de aangevreten resten van hun prooien gevonden. Dat kan erop wijzen dat de dieren de grotten als leefgebied gebruikten.
De cheeta's zouden in de schaduwrijke en koele grotten hun toevlucht hebben gezocht om te ontsnappen aan de hitte van de woestijn. Het was mogelijk ook een plaats waar moeders hun jongen ter wereld brachten en grootbrachten.
Een verhaal om te ontrafelen
Door de koele en droge omstandigheden in de grotten bleef het DNA (genetisch materiaal) van de mummies en skeletresten goed bewaard. De wetenschappers konden van 3 exemplaren het genoom, het genetische 'bouwplan', lezen. En dat leverde interessante bevindingen op.
De recente resten vertoonden meer gelijkenissen met de Aziatische cheeta. Van die ondersoort leven nog minder dan 30 exemplaren in het wild, allemaal in Iran. De oudere resten daarentegen vertoonden meer gelijkenissen met de Noordwest-Afrikaanse cheeta, nog een ondersoort die vandaag bestaat. Er leven nog zowat 400 exemplaren.
"Een grote verrassing", zegt hoofdonderzoeker Al Boug aan Scientific American . Wetenschappers dachten dat er meer overeenkomsten zouden zijn met de Aziatische cheeta. Vorige eeuw zijn exemplaren van die ondersoort waargenomen in Saudi-Arabië. En hun leefgebied nu ligt geografisch dichterbij dan Noordwest-Afrika.
Lange tijd dacht men dat de Aziatische ondersoort de enige was die in Saudi-Arabië voorkwam. Maar het DNA-onderzoek lijkt erop te wijzen dat dat niet altijd zo was. "Er lijkt in de loop der tijd een verandering geweest te zijn in welke ondersoort in deze regio dominant was. Dat verhaal moeten we nog ontrafelen", zegt Al Boug.
Opnieuw cheeta's in Saudi-Arabië?
De wetenschappers hopen dat hun bevindingen kunnen helpen bij het onderzoek naar rewilding in Saudi-Arabië, het herstellen van natuurlijke habitat in een oorspronkelijke staat. Daarbij wordt ook gedacht aan de introductie van de cheeta. Maar omdat er nog zo weinig Aziatische cheeta's over zijn, lijkt het niet haalbaar om deze ondersoort daarvoor te gebruiken.
"De belangrijkste conclusie van ons onderzoek is dat er meer dan een ondersoort van de cheeta in Saudi-Arabië voorkwam", zegt Al Boug. "Dat vergroot de mogelijkheden voor onderzoek naar de herkomst van cheeta's en de gevolgen van het introduceren van diversiteit in de genenpool."
Meer lezen?
Al Boug, A. et al. (2026). Mummified cave cheetahs inform rewilding actions in Saudi Arabia. Nature Communications Earth & Environment
