'Powerplay' legt pijnlijke patronen in theater bloot: "Wel schijnexcuses, weinig oprecht inzicht"

Het uitgangspunt van de voorstelling: een acteur die van zijn voetstuk gevallen is (rol voor Bruno Vanden Broecke) en een jonge actrice (Andie Dushime) bereiden zich voor op een nieuwe voorstelling. De acteur zoekt een manier om zich te verontschuldigen, de actrice staat hem daarin bij en geeft onder meer aan wat hij wel/niet kan zeggen.  

Dhaenens wilde een voorstelling maken over zijn vak: het theater, maar ook over de evolutie die de podiumsector heeft doorgemaakt, legt hij uit in 'Pompidou' op Klara. Eén van de kernvragen is: wat is vrijheid en zijn er grenzen aan die vrijheid? 

Zelf studeerde hij in 2000 af bij Dora Van der Groen. Zij legde de nadruk op de 5 P's: persoonlijkheid, poëzie, plezier, pijn en perversie en "daarover een immense, grote strik: humor". 

"Toen ging het er wel om om grenzen af te breken, om je weerstand naar beneden te krijgen, om 'nieuwe werelden in jezelf te ontdekken', zoals Dora gezegd zou hebben. En dat is intussen enorm veranderd", zegt Dhaenens. "De methodes van toen zouden vandaag niet meer kunnen. Ik heb de opleiding altijd heel hoog ingeschat. Ik heb er ook moeilijke tijden gehad, maar ik heb wel altijd ervaren dat als ik over mijn grenzen, mijn weerstand geraak, dat ik dan in een ander land terechtkom." 

"Die wijsheid staat nu op losse schroeven", gaat Dhaenens verder. "Aan jongeren kan ik dat niet meer duidelijk maken. Dat boeit mij enorm. Ik ben er voor alle duidelijkheid niet uit. Ik ben wel blij met hoe dingen zijn veranderd. Er waren toen ook wel veel mistoestanden, veel uitsluitingen." 

Dhaenens kiest voor de vertolkingen voor Bruno Vanden Broecke en Andie Dushime (die eerder al te zien was in 'Black' van Luk Perceval en 'Dear Winnie' van Junior Mthombeni). Het zijn 2 acteurs van verschillende generaties met wie hij wel al eerder samenwerkte. 

"Ik heb ineens alle contrasten bijeen gezocht. Ik had gehoopt - en dat is ook wel gelukt, denk ik - dat die 2 alleen al samen op scène brengen een enorme energie zou geven en een enorme communicatie. Ze kenden elkaar niet, maar ik moest de gok wel wagen. Het is enorm goed uitgedraaid. Ze zijn blij met elkaar, ze hebben enorm veel geleerd van elkaar." 

Ook Andie Dushime is enthousiast over de samenwerking met Dhaenens en Vanden Broecke. Ze maken ook muziek in de voorstelling. "Bruno heeft een super mooie stem en is een getalenteerde muzikant", vertelt ze in 'Compagnie Cuvelier' op Radio 1. "Het was een plezier om met hem samen te werken. Hij is een genereuze speler, het ging vanzelf. Ik had ook het gevoel dat hij meer in mijn wereld wilde komen." 

Het stuk is meerlagig. Er zijn een aantal cases die de revue passeren en er wordt tegelijk ook gerepeteerd voor een stuk dat gaat over grensoverschrijdend gedrag. "Ik hou van die verwarring", zegt Dhaenens.  

Al benadrukt hij toch nog maar eens dat Vanden Broecke geen grensoverschrijdend gedrag gepleegd heeft. "Ik moet sommige mensen in het publiek blijkbaar helpen, dat de dingen die zijn personage zijn overkomen niet echt gebeurd zijn met hem." (lacht) 

Veel persoonlijke helden van Dhaenens en mensen die hem hebben opgeleid, zijn intussen wel van hun voetstuk gevallen. Namen worden er niet genoemd.

"Het is wel gespiegeld aan de realiteit. We moeten nu een andere werkwijze hanteren. Het is heel moeilijk om hen een ander inzicht te geven of hen tot bepaalde excuses te brengen. Er zijn wel wat schijnexcuses, maar weinig mensen die oprecht inzicht hebben gekregen. Ze blijven vasthouden aan de dingen waarmee ze hun succes verworven hebben. Het is moeilijk om daar afstand van te doen." 

Het personage van Andie Dushime moet tegenwicht bieden en helpt hem met het zoeken naar de juiste woorden. "Maar zij benoemt op een bepaald moment ook zelf dat ze geen zin heeft om met het vingertje te wijzen", legt Dhaenens uit.

"Dat is ook een probleem. Er wordt vaak aan die jongere generatie gevraagd: 'Vertel dan hoe het moet', maar jongeren willen ook niet graag in die rol gedwongen te worden. Dan lijkt het alsof zij geen kans zouden krijgen om te twijfelen of fouten te maken. Zij moeten dan consequent zijn. Het is voor haar bijna een onmogelijke rol om met die man (die zogezegd 'excuses' wil aanbieden) samen een voorstelling te maken." 

Veel mensen in het publiek zullen zich dan ook afvragen waarom de jonge actrice toch met hem het podium op wil. "Het is moeilijk nu om als jongere je weg te vinden, er zijn geen ensembles meer, je moet het zelf doen in het theater", kadert Dhaenens die tweestrijd. 

Dushime geeft in een gesprek met De Standaard ook aan dat ze zich de vraag ook zelf gesteld heeft. "Hij (het personage van Vanden Broecke) heeft nog altijd een groot bereik en blijft erg geliefd", antwoordt ze. 

"Zij gebruikt hem dus minstens evenveel voor haar eigen carrière als hij haar. Ik denk niet dat ze gelooft dat ze hem echt kan veranderen, maar ze wil hem wel eens goed zeggen: dit pikken we niet. Ze wil die stem zijn."  

Dhaenens koos voor de microcosmos van het theater omdat hij die heel goed kent. Maar de makers benadrukken dat machtsmisbruik en grensoverschrijdend gedrag overal in de maatschappij voorkomen. 

"In eender welk verzekeringskantoor speelt hetzelfde", vertelt Bruno Vanden Broecke aan Bruzz. "De kunstensector is vooral heel zichtbaar. Als er iets negatiefs en onverwachts gebeurt met bekende figuren, dan ligt daar direct een vergrootglas op."

"Zoals Valentijn ook zegt: we scheppen er vaak genoegen in dat bekende figuren van hun voetstuk vallen. Maar in een maatschappij van hoofdletters en snelle clicks kan theater wel de vrijplaats zijn om de machtsdynamieken nauwkeurig te portretteren. Dat is nu onze opdracht."

Spoiler alert misschien, al moet dit stuk het volgens Dhaenens niet van plottwists hebben. Hét antwoord op de vraag hoe we dit nu moeten aanpakken en wat er moet gebeuren, geeft deze voorstelling niet.

"We zijn bij een soort Beckettiaans einde beland", besluit Dhaenens. "Waarin 2 mensen op een podium staan die symbolen zijn voor vele andere mensen, maar die zeker geen oplossing hebben. We wilden hem ook niet de ultieme excuses laten geven, als hij die al zou gevonden hebben, omdat het inderdaad niet zo werkt helaas."