De Amerikaanse migratiepolitie ICE zou tools gebruiken die de locatiedata van smartphones kunnen monitoren. Dat blijkt uit onderzoek van het onafhankelijke nieuwsmedium '404 Media'. "Locatiedata zijn heel privacygevoelig, maar daar staan we minder bij stil", zegt Sofie Royer, onderzoeksexpert cyberveiligheid. Hoewel er in Europa meer wettelijke waarborgen zijn, moeten we volgens haar voorzichtig omspringen met locatiedata.
Amerikaanse immigratiedienst ICE volgt de locatie van burgers via smartphonedata, stelt nieuw onderzoek
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
De U.S. Immigration and Customs Enforcement, kortweg ICE, kwam de laatste week al in opspraak nadat een ICE-agent een 37-jarige vrouw had doodgeschoten. Te midden van die storm brachten journalisten van het onafhankelijke Amerikaanse platform '404 Media' ook aan het licht dat de dienst surveillancetools heeft aangekocht. Daarmee kunnen ze aan de hand van smartphonedata verplaatsingen van burgers in kaart brengen.
Het gaat om de tools 'Tangles' en 'Webloc'. "Concreet kunnen ze een bepaalde zone selecteren en zien welke smartphones er in die zones op een bepaald moment aanwezig waren", zegt Sofie Royer, docent veiligheid en mensenrechten aan de VUB en onderzoeksexpert cyberveiligheid aan de KU Leuven, in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1. "Omgekeerd kunnen ze ook een bepaalde smartphone aanwijzen om die te volgen in de tijd. Waar was die smartphone om 8 uur ’s avonds?"
De gevolgde persoon in kwestie weet van niets. En dat zijn vermoedelijk niet alleen verdachten van de politiedienst. "Ze kunnen eigenlijk iedereen in kaart brengen van wie ze de locatiedata hebben", zegt Royer. "Er zijn aanwijzingen dat ze die data zouden gebruiken om mensen van hun werkplek te plukken en het land uit te zetten. Maar het gaat zelfs verder: er zijn ook aanwijzingen dat ze die gegevens zouden gebruiken om mensen die tegen ICE actie voeren, te intimideren."
Buiten de wet
Er is veel discussie of dat wettelijk toegelaten is. "Ook in de VS bestaat er een recht op privacy en zou er in principe een rechter moeten oordelen of ICE die data mag gebruiken. Maar ICE beweert dat ze die rechterlijke toestemming niet nodig hebben omdat ze zich baseren op commerciële locatiedata." Hoe de privébedrijven die data precies verzamelen, is niet helemaal duidelijk. Ze zouden onder andere afkomstig zijn uit de vele apps waarmee mensen hun locatiegegevens delen.
De situatie veroorzaakt behoorlijk wat opschudding. Dat is terecht, vindt Royer. "Het lijkt hier alsof ze toch buiten alle wettelijke normen om handelen."
"We focussen vaak op de inhoud van gesprekken of berichten, die natuurlijk privacygevoelig is. Maar die locatiedata zijn óók heel privacygevoelig en daar staan we minder bij stil", benadrukt ze. "Ze geven aan waar je was op een bepaald moment. Daar kan je heel wat informatie uit afleiden over iemands werk of zelfs zijn politieke of seksuele voorkeur. Je krijgt een grote inkijk in de privélevens van mensen."
Hoe zit dat in België?
In Europa zijn er strengere privacyregels dan in de VS. Volgens Royer moet je onderscheid maken tussen 2 soorten locatiedata.
"Enerzijds heb je de locatiedata die door telecomoperatoren worden bewaard, zoals Proximus. Die hebben in België de verplichting om de locatiedata te bewaren zodat het gerecht ze eventueel kan opvragen." Maar daar is al veel discussie over geweest, ook met inmenging van het Grondwettelijk Hof, de bewaker van de mensenrechten. Toch blijft de bewaarplicht, als 'uitzondering' op de regel, in voege in ons land.
Anderzijds zijn er ook heel wat commerciële apps die je locatiedata vragen, zoals parkeerapps of maaltijdbezorgdiensten. Daar vragen ze de gebruiker toestemming voor. "Maar heel wat mensen geven toestemming zonder erover na te denken. Vaak is het ook niet nodig voor de functionaliteiten van de app."
Data die niet bewaard worden, kunnen ook niet misbruikt worden
Sofie Royer, docent veiligheid en mensenrechten (VUB) en onderzoeksexpert cyberveiligheid (KU Leuven)
"In principe zijn er hele strenge privacyregels in Europa, zoals de GDPR, die zeggen dat bedrijven die data niet zomaar mogen doorverkopen", zegt Royer. "Er worden boetes opgelegd door gegevensbeschermingsautoriteiten als bedrijven die privacyregels niet naleven. Maar ook zij hebben beperkte tijd en middelen, en niet alles kan gecontroleerd worden."
Glad ijs
Hoewel er dus in Europa meer wettelijke waarborgen zijn, kan het volgens Royer geen kwaad om voorzichtig te blijven. "Als de politie data wil gebruiken, hebben ze in principe toestemming van een rechter nodig. Er zijn dus wel waarborgen in onze wet, maar we zien natuurlijk ook dat die wettelijke waarborgen niet zoveel voorstellen als de overheid beslist om ze gewoon niet te respecteren, zoals in de VS."
De situatie kan snel verglijden. "Wat begint bij het opsporen van criminelen en terroristen, kan uitmonden in het intimideren van mensen die op straat willen komen en betogen."
"Data die niet bewaard worden, kunnen ook niet misbruikt worden. We zouden beter voorzichtiger omspringen met alle data die bewaard worden", besluit Royer. "Ga eens door je smartphone en bekijk aan welke apps je toestemming hebt gegeven om locatiedata te gebruiken. Als dat echt niet nodig is, zet het dan gewoon af."
