Hoe ziet de wereld van morgen eruit? Toekomstdenken wordt steeds belangrijker in een wereld waarin innovatie onze samenleving vormgeeft. Daarom zet EDUbox, naast media- en financiële geletterdheid, nu ook in op toekomstgeletterdheid: een essentiële vaardigheid om kritisch om te gaan met toekomstbeelden en zelf na te denken over verschillende mogelijke toekomsten.
Hoewel niemand weet hoe de toekomst eruitziet, proberen mensen al eeuwenlang vooruit te kijken. Vaak wordt daarbij één toekomst voorgesteld, alsof alles al vastligt en we geen invloed meer hebben. Dat lijkt een sombere gedachte, maar klopt ze wel?
In de EDUbox Toekomstgeletterdheid: De toekomst(en) van voeding verkennen maken jongeren kennis met het begrip ‘toekomstgeletterdheid’: de vaardigheid om meerdere mogelijke toekomsten te begrijpen, te verkennen en er bewust op in te spelen. Ze leren dat er niet één vaste toekomst bestaat, maar een waaier aan scenario’s. Zo leren ze kritischer naar het heden te kijken en bewuste keuzes te maken over de toekomst die ze mee willen vormgeven.
De box is een digitaal lespakket voor leerlingen van het secundair onderwijs en combineert tekst, video’s, opdrachten en een interactieve tool. Jongeren ontdekken stap voor stap wat toekomstgeletterdheid is, welke toekomstrollen er bestaan en hoe ze hun eigen verbeelding én kritisch denken kunnen inzetten.
Voeding als rode draad
De vaardigheid toekomstdenken kan je toepassen op tal van maatschappelijke thema's: politiek, technologie, onderwijs, gezondheid ... In deze EDUbox passen jongeren de vaardigheid toe op een herkenbaar en actueel thema: voeding.
Voeding raakt aan grote maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, biodiversiteit, gezondheid, eerlijke verloning voor boeren en wereldwijde ongelijkheid. Tegelijk circuleren er tal van toekomstbeelden: van futuristische keukens en verticale stadsboerderijen tot plantaardige alternatieven en technologische maaltijden.
Deze toekomstbeelden zijn nooit neutraal. Ze worden mee gevormd door bedrijven, beleidsmakers, onderzoekers en influencers, elk met hun eigen belangen en perspectieven. In deze EDUbox leren jongeren om die beelden kritisch te bekijken en er gerichte vragen bij te stellen.
Later zullen ook andere thema’s volgen om toekomstgeletterdheid in te oefenen, zoals humanoïde robotica.
Hoe is de EDUbox Toekomstgeletterdheid opgebouwd?
De EDUbox Toekomstgeletterdheid bestaat uit vijf delen, die leerlingen in twee lesuren kunnen doorlopen.
Deel 1: Denken over de toekomst(en)
In het eerste deel maken leerlingen kennis met toekomstdenker Thomas D’hooge, hun gids doorheen de box. Via een speelse opdracht ervaren ze dat de toekomst nooit volledig voorspelbaar is. Ze maken kennis met de vaardigheid toekomstgeletterdheid, ontdekken vier toekomstrollen (navigator, observeerder, kaartmaker, ontdekkingsreiziger) en bespreken in de klas waarom verschillende manieren van naar de toekomst kijken belangrijk zijn.
Deel 2: De toekomst(en) van voeding
Het derde deel zoomt in op voeding als oefenterrein voor toekomstdenken. Leerlingen vergelijken het eetpatroon van vroeger met dat van vandaag, en beseffen hoe snel normen rond voeding kunnen veranderen. Leerlingen leren het verschil kennen tussen een enkel toekomstbeeld (de rechte lijn) en een waaier van mogelijke toekomsten, gevoed door trends, data uit het verleden en onzekerheden. Onder begeleiding van toekomstdenker Thomas leren ze denken in scenario’s: wat gebeurt er als een verandering niet één maar meerdere gevolgen heeft, en wat zijn dan weer de gevolgen van die gevolgen?
Deel 3: Aan de slag
In het derde deel passen de leerlingen de nieuwe inzichten toe in een interactieve tool. Ze bekijken ‘het journaal van de toekomst’, een fictief journaal uit het jaar 2068 en bedenken in groep de mogelijke gevolgen van een bepaald nieuwsfeit.
Deel 4: Toekomstdenkers
In deel vier verschuift de focus naar echte toekomstdenkers in Vlaanderen. In een video vertelt Karen Verstraete van ILVO (Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek) hoe onderzoekers werken aan duurzamere voedselproductie en welke uitdagingen ze daarbij tegenkomen. Leerlingen ontdekken welke opleidingen mogelijk zijn en in een video maakt toekomstdenker Ben Robaeyst leerlingen warm voor een rol als toekomstonderzoeker.
Deel 5: Meer weten
Het laatste deel bundelt een reeks verdiepende links, zorgvuldig geselecteerd voor jongeren die meer willen weten over het thema toekomstgeletterdheid.
Laat je inspireren door enkele slides uit de EDUbox:
Slide 4
Slide 8
Slide 15
Slide 22
Slide 27
Slide 42
Slide 47
Slide 50
Slide 52
Aan de slag met de EDUbox Toekomstgeletterdheid
De EDUbox Toekomstgeletterdheid is gratis beschikbaar in de catalogus als:
downloadbare pdf (voor zelfstandig groepswerk in de klas)
interactieve website (voor zelfstandig groepswerk in de klas)
Deze EDUbox is voorzien van een handleiding voor leerkrachten boordevol extra informatie, praktische tips, een oplijsting van de onderwijsdoelen en suggesties voor differentiatie.
Met de steun van sterke partners
De EDUbox Toekomstgeletterdheid is het resultaat van een samenwerking van VRT met Brightlab , Erasmushogeschool Brussel , imec , Mediawijs , RVO-Society , ILVO Vlaanderen , Universiteit Gent , VITO en Thomas D'hooge. Hun expertise zorgt ervoor dat de EDUbox stevig verankerd is in actuele wetenschappelijke inzichten en in de leefwereld van jongeren. De interactieve tool werd ontwikkeld door Tree company .
Meer over EDUbox
Een overzicht van alle bestaande EDUboxen vind je in onze catalogus . Op deze plek kan je alle EDUboxen gratis downloaden of meteen gebruiken.
Zit je met vragen en wil je meer informatie? Mail ons op edubox@vrtnws.be.
Benieuwd wat EDUbox in de toekomst brengt? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief NWS voor het Onderwijs en volg 'VRT voor leerkrachten' op Instagram en Facebook .
