De geschreven vorm van 'euh' wordt vooral gebruikt om sarcasme, ironie en humor uit te drukken. Dat blijkt uit onderzoek van taalwetenschappers van de Radboud Universiteit naar uitingen van het woordje op het socialemediaplatform X. "De schrijver kiest er bewust voor om 'euh' op te schrijven. Dat brengt een bepaald effect met zich mee", zegt een van de onderzoekers, Lotte Hogeweg.
'Euh' schrijven? Dat betekent iets helemaal anders dan 'euh' zeggen
'Euh' is een typisch woord dat heel vaak in gesproken taal sluipt. Het geeft je dan ook wat extra tijd als je probeert na te denken. Maar het woordje wordt tegenwoordig niet alleen onbewust uitgesproken, het wordt ook bewust neergeschreven.
"Sinds de opkomst van sociale media wordt het steeds vaker in geschreven vorm gebruikt", zegt Lotte Hogeweg, taalwetenschapper aan de Radboud Universiteit, in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Het is natuurlijk een hele informele vorm van communiceren in schrift." Samen met collega's onderzocht Hogeweg specifiek het gebruik van 'euh' op X.
Luister: in 'Nieuwe feiten' vertelt Lotte Hogeweg alles over, euh, haar onderzoek
Vleugje sarcasme
Waarom kiest een gebruiker ervoor om 'euh', of een variant ervan, neer te typen? Dat probeerden de onderzoekers na te gaan . 10.000 tweets, zowel in het Nederlands als in het Spaans, vormden daarbij hun vertrekpunt.
Ze hielden daarbij rekening met verschillende schrijfwijzen, zoals 'eh', 'uh', 'ehm' en 'uhm'. Opvallend: 'euh', zoals we in Vlaanderen vaak gebruiken, kennen ze in Nederland niet. Vooral 'eh' is daar de standaardvorm. Ook in Spanje worden andere schrijfwijzes gehanteerd, zoals 'hmm'. Die namen de onderzoekers wél onder de loep.
Het kan best zijn dat er nieuwe functies van 'uh' ontstaan in de loop van de tijd
Lotte Hogeweg, taalwetenschapper
Wat blijkt? "Het zit vaak in de sfeer van ironie, sarcasme en humor. Maar we vonden wel verschillende categorieën: die hebben we ingedeeld op basis van hoe wij inschatten wat de schrijver pretendeert te doen."
Hogeweg plaatst wel een kanttekening. "Rond de tijd dat we de data verzameld hebben, waren er verkiezingen in Nederland, dus veel van de tweets hadden een politieke inhoud. Daardoor kwam het bijtende of sarcastische extra hard naar voren. Ook het specifieke klimaat van Twitter leent zich uiterst goed voor humoristische, en zeker sarcastische of ironische, uitingen."
Verschillende categorieën
De onderzoekers vonden verschillende categorieën. "Een 1e categorie is dat de schrijver even lijkt na te denken over iets, bijvoorbeeld dat hij even niet op een naam kan komen", zegt Hogeweg. Een voorbeeld uit de studie luidt als volgt:
"Wat je verder ook van hem vindt, hij is super enthousiast, die gast. Eh… Hans."
"De schrijver kiest er bewust voor om 'euh' op te schrijven. Dat brengt een bepaald effect met zich mee, namelijk dat hij niet zeker is van de naam of dat de persoon eventueel niet zo belangrijk voor hem was."
Een 2e categorie is dat de spreker zichzelf corrigeert. "Vaak brengt dat een effect van humor of ironie met zich mee: je vergist je niet echt, want je schrijft het natuurlijk op." Je gebruikt het woordje dus om een extra punt te maken, zoals in dit voorbeeld:
"Zo gaat dat bij die linkse types, als hun… eh… andermans geld op begint te raken!"
Maar de categorie die verreweg het vaakst voorkwam, was dat 'euh' aan het begin van een bericht werd geplaatst in reactie op een ander bericht. "Daarmee laat je zien dat je even moet nadenken over wat de ander zojuist getweet heeft." Het effect is dat je laat merken hoe raar je het eerste bericht vindt. Hoe kom je daar nu weer bij?
"Eh nee dank je! Ik stem mooi #PVV dit x clown! Ik trap er niet meer in."
Nieuwe functies?
De betekenis van een getypte 'euh' op X is duidelijk anders dan die van de gesproken 'euh', die vaak nauwelijks betekenis heeft. Maar er is nog veel te ontdekken over het kleine woordje. Zo werd het gebruik van de geschreven 'euh' buiten het universum van X nog niet nader onderzocht.
"Ik kan me voorstellen dat het steeds een nieuwe functie krijgt", zegt Hogeweg. "Nu wordt het vaak gebruikt om op een ander te reageren, maar het kan best zijn dat er nieuwe functies ontstaan in de loop van de tijd."
