81 jaar oud en al 40 jaar aan de macht, maar president Museveni wil zichzelf opvolgen in Oeganda

De 81-jarige president en opnieuw presidentskandidaat Yoweri Museveni heeft zich niet vaak laten zien tijdens de campagne. De vrijheidsstrijder van weleer, die met een staatsgreep aan de macht kwam in 1986, heeft als slogan "protecting the gains". Beschermen wat we gewonnen hebben. Het staat op de duizenden pamfletten en gele petjes en affiches overal in Oeganda.

Museveni gaat er prat op dat hij het land na jarenlange onrust heeft geleid naar stabiliteit en economische groei. Hij pakt uit met infrastructuurwerken en laat aan de buitenwereld zien dat zijn land de meeste vluchtelingen ter wereld onderdak biedt. 

Maar intussen is Museveni een cliché geworden van zichzelf. Hij zei dat hij meteen de macht zou doorgeven, maar liet keer op keer de kieswetten aanpassen om er toch maar nieuwe termijnen aan toe te voegen. De jonge Oegandezen onder de 30, en dat is 80 procent van de bevolking, hebben nooit een andere president gekend. Zij hebben geen voeling meer met de grote bevrijdingsverhalen van toen. Ze denken alleen aan hun frustraties, zoals jeugdwerkloosheid en een gebrek aan vrije meningsuiting.  

Dat Museveni zo lang aan de macht kon en kan blijven, dankt hij aan de manier waarop hij stelselmatig het staatsapparaat, het leger én de politiek naar zijn hand heeft gezet. "Oeganda is een familie-dictatuur van vader, broer en zoon, met de rest van het regime als marionetten", zegt de Oegandese mensenrechtenactiviste en juriste Sarah Bireete. Ze werd even na die uitspraak, eind vorige maand, opnieuw gearresteerd op basis van schimmige aantijgingen. 

Die bewuste zoon is de oudste zoon van de president, Muhoozi Kainerugaba. Hij is 51 en is de voorbije jaren klaargestoomd om zijn vader op te volgen. "Dat noemen ze het Muhoozi-project", zegt professor Kristof Titeca. "Hij is intussen de stafchef van het leger en staat bekend als heel brutaal en onvoorspelbaar, zeker op X toont hij zich als een Trump 2.0."

Hij heeft bijvoorbeeld gezegd dat hij presidentskandidaat Bobi Wine zou onthoofden en de al gearresteerde opposant Besigye zou ophangen. Ook de gerespecteerde officieren in het Oegandese leger, de zogenoemde 'historicals', durven nu geen kritiek meer te geven."

Geen wonder dat de campagne van deze 43-jarige Robert Kyagulani Ssentamu er helemaal anders uitziet. Bobi Wine, zoals zijn artiestennaam luidt, moet uit voorzorg de straat op in een kogelvrij vest en met een helm. De politie- en legervoertuigen rondom vuren traangas af op zijn aanhangers. "Ze zijn bang van ons!", roept hij. "Bang omdat we de dictator willen verslaan."

Bobi Wine is zanger en parlementslid en had zich al bij de vorige verkiezingen in 2021 op het politieke hoofdtoneel laten zien.  Toen was er een reëel geloof dat hij de man van de verandering zou zijn. "Hij bracht nieuwe politieke energie", zegt Kristof Titeca. "Ook de massa dacht dat hij zou kunnen winnen. Maar er is toen erg hard opgetreden; er vielen meer dan 50 doden en er werd gefolterd."

Op zich is Bobi Wine niet gepokt en gemazeld in de ingewikkelde Oegandese machtspolitiek. Ook in inhoudelijke debatten is hij beperkt. Maar hij staat voor verandering, en dat wil die grote massa Oegandese jongeren. Hij is hun symbool en noemt zich de Getto-president. 

Bovendien speelt ook de etnische kaart in zijn voordeel. "Tot nog toe hadden de bevolkingsgroepen uit het westen van Oeganda altijd de macht. Ook de belangrijkste oppositieleiders, zoals Kizza Besigye, die al 4 keer de duimen moest leggen tegen Museveni en nu vanuit de gevangenis zijn steun heeft uitgesproken voor Bobi Wine. Die komt zelf uit Kampala, in het centrum van het land.  Die bevolkingsgroep voelt zich ook uitgesloten en zou op Wine kunnen stemmen. "

Kristof Titeca denkt toch dat de uitslag al beklonken is. Het wordt zonder twijfel Museveni, al dan niet later opgevolgd door zijn zoon. "De verkiezingen in Oeganda zijn altijd al zo frauduleus verlopen dat het niet mogelijk is voor anderen om te winnen. Het leger stuurt de kiezers meteen naar huis en houdt de wacht bij de telbureaus. En er zijn geen waarnemers gestuurd. Niet uit de Europese Unie, niet uit de VS."

Bobi Wine zelf spreekt van schuldig verzuim van de internationale gemeenschap. En ook de VN-Mensenrechtencommissie waarschuwt voor fraude en repressie na de al bloedige campagne "met folteringen, verdwijningen en arrestaties". 

Enkele aanhangers van Wine zeggen dat ze het er niet bij zullen laten en vreedzaam zullen optrekken naar de overheidsinstellingen. "Ook die kans bestaat", zegt Titeca. "Net als in 2011, in de nasleep van de Arabische Lente, toen Oegandezen wel op straat kwamen uit protest tegen de stijgende voedselprijzen, zijn de omstandigheden gelijkaardig. Een vonk kan het doen ontploffen, maar de staat is zodanig gemilitariseerd dat de kans klein blijft."

Oeganda ligt in een regio met rondom landen in conflictsituaties, zoals Congo, (Zuid-)Soedan, de Centraal-Afrikaanse Republiek. Wat zal er de komende jaren gebeuren? "Het zal zware gevolgen hebben als de macht naar zoon Muhoozi overgaat. De VS en Europa zagen Oeganda altijd als baken van stabiliteit. Daarom zwegen ze en zien ze de uitwassen door de vingers. Maar zo wordt een politiek systeem getolereerd dat naar de afgrond gaat."

Generaal Muhoozi staat dicht bij de Rwandese president Kagame. Dat kan de oorlog in Oost-Congo verder doen oplaaien. "En wat als de ontevreden officieren in het Oegandese leger in opstand komen? Dat kan leiden tot een Soedan-scenario en dat is een groot gevaar voor de regio."