Niemand neemt het woord crisis in de mond, maar wie durft nog voorzitter van Groen worden?

Gisteren moest Groen opnieuw afscheid nemen van een kopstuk. Met Tinne Van der Straeten verlaat ook de tweede groene Vivaldi-minister de politiek. Petra De Sutter verdween vorig jaar uit de Wetstraat om rector van de UGent te worden.

Het vertrek van de vorige minister van Energie is minder verrassend en pijnlijk dan dat van De Sutter, die uitgegroeid was tot het onbetwiste boegbeeld van de partij. 

Dat het vertrek van Van der Straeten uit de Kamer een verlies is voor Groen, erkent iedereen binnen de partij. "Maar in de eerste plaats zijn we heel fier", zegt federaal fractievoorzitter Stefaan Van Hecke. "Dat ze aan het hoofd komt van zo'n belangrijke organisatie wil zeggen dat er heel veel vertrouwen is in haar expertise en haar capaciteiten."  

Maar dat opnieuw een Groen-politicus zijn toekomst elders ziet, is veelzeggend. De afgelopen jaren verlieten ook sterkhouders in het parlement zoals Kristof Calvo, Björn Rzoska en Elisabeth Meuleman de (nationale) politiek.

Bovendien heeft ook de kapitein besloten om het schip te verlaten. Voorzitter Bart Dhondt was nog maar een jaar voorzitter toen hij in december zijn ontslag aankondigde. Hij kreeg Groen voorlopig niet opnieuw op de kaart gezet na de tegenvallende verkiezingen in 2024: in peilingen is de partij de kleinste van Vlaanderen en Groen krijgt zijn thema's en standpunten niet hoog op de agenda. 

"Het gaat niet goed met de partij", erkende Brussels kopstuk Elke Van den Brandt in De Zevende Dag , zelfs nog voor het ontslag van Dhondt. Maar niemand wil het woord crisis in de mond nemen.

"Op dit moment zijn we even stuurloos, zonder voorzitter, maar eens er een nieuwe is, zullen we er opnieuw staan", zegt Vlaams fractieleider Mieke Schauvliege. "Dit is geen existentiële crisis met interne conflicten of de vrees dat onze ideologie niet meer relevant is."

"De regeringsdeelname heeft ons een ferme tik gegeven en er zijn veel kopstukken weg. Maar wat overblijft is nog steeds een stevige basis", klinkt het bij een partijtopper.

"Ons verhaal is relevanter dan ooit", zegt ook Kamerlid Meyrem Almaci, die zelf 7 jaar aan het hoofd van de partij stond. Dat Groen nog weinig mensen telt die nationaal bekend zijn, is het gevolg van spontane vernieuwing en vervelling, zegt ze. "We zitten in het begin van een nieuwe cyclus. Er zijn veel nieuwe goede mensen gekomen, in de plaats van de ervaring die vertrokken is. Bij de socialisten is een paar jaar geleden vanuit de partij zelf een operatie daarvoor opgezet, destijds allesbehalve eenvoudig."  

Toch erkent iedereen dat het met een nieuwe voorzitter anders moet. Die moet vooral zichtbaarder zijn. "Bart heeft intern goed werk verricht, maar naar buiten toe was het mossel noch vis. We hebben iemand nodig die ook in de wind durft te gaan staan en onze boodschap offensief durft te brengen", klinkt het bij een Vlaams parlementslid.

Vanaf vandaag kunnen mensen zich kandidaat stellen als nieuwe voorzitter. Achter de schermen zijn er volop gesprekken, maar de meesten wachten af. Er is nog meer dan een maand de tijd om kandidaturen in te dienen en velen houden slechte herinneringen over aan de snelle en chaotische vorige voorzittersverkiezingen. 

Wie zich zeker niet kandidaat zal stellen, is Brussels kopstuk Elke Van den Brandt. Even deed het gerucht de ronde dat voormalig voorzitter Nadia Naji zich opnieuw aan het avontuur zou wagen, maar dat plan ligt ondertussen niet meer op tafel. Ook Vlaams fractieleider Mieke Schauvliege zal zich niet in de strijd gooien. 

Met Aimen Horch en Bogdan Vanden Berghe staan wel 2 andere Vlaamse parlementsleden op het lijstje van mogelijke kandidaten.

Horch is 30, heeft ervaring in de lokale politiek in Vilvoorde en zit sinds 2024 in het Vlaams Parlement. Ook Vanden Berghe is een nieuwkomer in het parlement, maar heeft veel ervaring. Hij was politiek directeur van de partij - onderhandelde voor Groen zo mee over het regeerakkoord in 2020- en was lijsttrekker bij de lokale verkiezingen in Antwerpen, waar hij sindsdien in de gemeenteraad zit. 

Ook de naam van Matti Vandemaele gaat rond binnen de partij. De West-Vlaming was eerder adjunct-kabinetschef van voormalig minister De Sutter en zit sinds afgelopen verkiezingen in het parlement. 

Velen hopen ook op een kandidatuur uit Gent. In geen enkele Vlaamse stad staat de partij zo sterk. Er wordt vooral gekeken naar lokale kopstukken Hafsa El-Bazioui en Filip Watteeuw. Al antwoordt die laatste "eerder niet" op de vraag of hij een kandidatuur overweegt. Mogelijk duikt ook uit andere steden waar de partij sterk staat, zoals Brussel of Leuven, nog een kandidaat op.

"We hebben vooral iemand nodig die zich niet moet inwerken in de partij, die meteen aan de slag kan. Die genoeg ervaring heeft om meteen de media te kunnen aanspreken en zelfzeker te kunnen zijn", klinkt het binnen de partij. Steeds keren "een scherp verhaal brengen", "assertief zijn" en "ons verhaal behapbaar maken" terug als belangrijkste eigenschappen die de nieuwe voorzitter moet hebben.

Al klinkt hier en daar ook de vrees om te veel mee te stappen in het conflictmodel.

"We hebben iemand nodig die onze partij een smoel geeft, maar ik denk echt dat kiezers de ruziemakers in de politiek beu zijn. We hebben niet iemand nodig die even hard blaft als Bouchez", zegt Vlaams Parlementslid Kim Buyst. Dat denkt ook Van Hecke: "Wij hebben niemand nodig zoals Rousseau of Bouchez, maar iemand die ideologisch standvastig is." 

Inhoudelijk twijfelen weinig groenen aan het verhaal van hun partij en het electoraal potentieel dat daarvoor bestaat. "We hebben een duidelijk programma dat goed is, we moeten gewoon beter kiezen welke standpunten we in de vitrine zetten en op welke manier we dat doen", zegt een parlementslid. 

Groen krijgt vanuit de oppositie zijn standpunten niet in de markt gezet. Hoewel Open VLD een groot stuk van zijn programma uitgevoerd ziet door de regeringen, komt die partij vaker in de aandacht met kritiek op de ministers. Een bron: "Arizona zou eigenlijk de perfecte voedingsbodem kunnen zijn om ons verhaal als partij te vertellen. Hun beleid gaat tegen alles in waar wij voor staan, op veel meer dan enkel klimaat trouwens."

"We leveren sterk werk in de oppositie", zegt een parlementslid, "maar we hebben gewoon een partijvoorzitter nodig die dat werk nog uitvergroot." 

De nieuwe voorzitter wacht hoe dan ook een moeilijke taak. De partij ontkent nu dan wel in crisis te zitten, dat wordt het ontegensprekelijk wel als Groen onder de nieuwe voorzitter niet weer overeind krabbelt.

Daarom wil niemand zich aan een avontuur wagen met een volledig onbekende voorzitter met weinig ervaring. "Zo'n gok kan goed uitpakken, maar als het nu niet lukt, komen we in een existentiële crisis terecht", waarschuwt een partijtopper. 

Om te weten hoe zo'n horrorscenario eruit kan zien, moet Groen niet ver zoeken. Zijn Franstalige zusterpartij Ecolo is op sterven na dood. Het voorzittersduo dat na de verloren verkiezingen orde op zaken moest stellen, kreeg ruzie over de strategie. In november namen ze ontslag en lieten de partij in chaos achter. Sindsdien heeft nog niemand zich kandidaat gesteld om hen op te volgen.