Waarom verpakkingen soms moeilijk open- en dichtgaan

In de nieuwste aflevering van ‘Mens erger je niet’, de podcast van 'WinWin', ergert Bart Cannaerts zich aan slechte verpakkingen. "Ik kan me druk maken in hoe slecht wordt nagedacht over verpakkingen. Het klassieke voorbeeld hiervan is Capri-Sun. Daar zit tegenwoordig een kartonnen rietje bij, je moet dat door het zakje prikken, maar dat lukt niet. Het is een kinderdrank, maar zelfs als volwassene lukt het niet om het rietje er makkelijk door te prikken. En als het rietje er dan eindelijk in zit, dan pakt het kind het vast, duwt op het zakje, en dan spat het langs alle kanten. Overal Capri-Sun!"

"Mijn dochter van 9 haalt intussen al een schaar uit de kast om een scherpere punt aan het rietje te knippen om zo makkelijker te kunnen prikken. En dan heb je de pakjes Boursin: je moet dat randje openprullen, je moet daar dan met je vingers in, en daarna moet je dat weer dicht krijgen: gaat niet!" 

Karine Van Doorsselaer is docent Materialenleer en Ecodesign aan de opleiding Productontwikkeling aan de UAntwerpen en legt uit waarom niet elke verpakking even makkelijk opent, en sluit. 

Zij vindt de verpakking van de fruitlimonade, net als Bart, ook niet zo handig. Nochtans, het drankje is zonder twijfel een wereldwijd succes. Volgens haar eigen website wordt het 'drankzakje' in meer dan 100 landen verkocht en worden er wereldwijd 6 miljard zakjes van verkocht per jaar.   

"Capri-Sun was indertijd bij de lancering uniek", zegt ze. "Het innovatieve aan Capri-Sun was destijds het gebruik van staande drankzakjes. In de productontwikkeling spreken ze over 'pouches' (drankzakjes). Deze zakjes werden in de jaren 60 ontwikkeld, maar het was pas eind jaren 80 dat deze verpakking als marketingstunt werd ingezet. Zo konden ze zich onderscheiden van andere dranken."

Ook voor de ergernis van Cannaerts over de papieren rietjes, toont ze begrip. "Destijds waren de rietjes gemaakt van kunststof. Maar als oplossing voor de 'plastic ocean' legde de Europese commissie vast dat die rietjes vervangen moesten worden door papieren rietjes."

"Maar die papieren rietjes hebben helemaal niet de kracht en de techniciteit van een kunststofrietje om de zakjes te doorprikken. Hier werd geen rekening gehouden met het gebruiksgemak voor de consument en het feit dat het vochtige papier verpulpt in de mond."

Bovendien zijn de papieren rietjes een typisch voorbeeld van 'Greenwashing', waarbij bedrijven zich milieuvriendelijker voordoen dan ze in werkelijkheid zijn. "Die papieren rietjes zijn ook helemaal niet ecologischer dan de voorgaande kunststofrietjes."

"Ook de verpakking zelf is helemaal niet recycleerbaar. Die bestaat uit verschillende lagen - multilayers - en bovendien wordt er bij de productie een laag metaal op gedampt", voegt Van Doorsselaer nog toe.

"Het heeft ook een enorme impact op de productie van papier. Denk aan biodiversiteit, een hoger water- en energieverbruik en het gebruik van chemicaliën. Bovendien zijn deze 'papieren' rietjes gecoat met ... jawel: plastic. Die zijn ook moeilijker recycleerbaar. En misschien nog erger: de consument denkt dat deze rietjes van 100 procent papier gemaakt zijn en gooit ze in de natuur."   

De ecologische impact van slechte verpakkingen is dus niet te onderschatten. "Bij Boursin bijvoorbeeld blijft heel wat kaas aan de verpakking kleven, wat een inspanning vraagt van de consument om het van de verpakking te schrapen. Ik vermoed dus dat heel wat kaas wordt weggegooid."

"Een mooier voorbeeld van een ecologisch ontwerp is de knijpfles van de ketchup van Heinz: zij zijn geëvolueerd van de staande glazen fles naar de ‘up-sidedown' knijpfles: hier doet de zwaartekracht haar werk om de fles volledig leeg te maken."

Waarom slagen fabrikanten er niet in om een verpakking te ontwikkelen die wél gebruiksvriendelijk is? Volgens Van Doorsselaer is elk nieuw ontwerp een uitdaging voor de producent.

"Elke nieuwe verpakking moet aan verschillende eisen voldoen en bij elk nieuw product moet de producent op zoek gaan naar de perfecte balans tussen verschillende criteria: technische criteria, economische eisen, ook het optimaliseren van de ecologische impact is van belang én ook het gebruiksgemak van de consument moet meegenomen worden in het denkproces."

Een van de technische criteria is om het verpakt product optimaal te beschermen tijdens de distributiereis. "Het product doorloopt een hele reis doorheen de distributieketen en het is van cruciaal belang dat het product niet kapotgaat tijdens dat traject", verduidelijkt Van Doorsselaer. "Daarom zal de producent altijd eerst kijken naar de technische aspecten bij het ontwerpen van een verpakking."  

"Vervolgens moet de verpakking ook voldoen aan de opgelegde regelgeving rond communicatie en etikettering. En er is ook de nieuwe - strengere - Europese wetgeving die de huidige regels voor verpakkingen en verpakkingsafval vervangt: de zogenaamde 'PPWR' (Packaging and Packaging Waste Regulation). Ook de consument heeft een taak te vervullen: "Kwalitatieve producten onderscheiden van andere en zich zo weinig mogelijk laten misleiden door de aantrekkelijke verpakking."

Het hoofddoel van elk producent blijft om zoveel mogelijk te verkopen. "Als consument kom je binnen in een supermarkt waar je gebombardeerd wordt door honderden producten in de rekken. Het is dus cruciaal voor een bedrijf om op te vallen. De consument moet meteen aangetrokken worden tot jouw verpakking en verleid worden om die van jou te kopen. Ook hierdoor wordt het gebruiksgemak van de consument soms uit het oog verloren." 

"Coca-Cola is trouwens een perfect voorbeeld van zo'n iconische verpakking. Wie kent er niet de klassieke vorm van de Coca-Cola-fles? Je herkent ze van ver in de winkel. Ook de typische chipskoker van Pringles valt meteen op, of de herkenbare hals van de Wc-eend en de gele rechthoekige Nesquik-doos."