5 dagen. Zolang blijven we vandaag gemiddeld in het ziekenhuis na een operatie. Dat is minder lang dan vroeger. Door personeelstekorten en een groeiende zorgvraag moeten ziekenhuizen efficiënter werken dan ooit. Opvallend: die kortere verblijfsduur leidt niet tot meer heropnames of overlijdens, blijkt uit onderzoek. Al is er wel een keerzijde: huisartsen en thuisverpleegkundigen ervaren meer druk.
"Is er een familielid of buurman die eens kan langskomen?": patiënten na operatie gemiddeld nog maar 5 dagen in ziekenhuis
Sofie Laermans
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Ziekenhuisverblijven voor heelkundige ingrepen worden steeds korter, zonder dat het leidt tot meer heropnames of sterfte. Dat blijkt uit onderzoek van het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE).
Kortere verblijven zorgen voor minder complicaties en efficiënter gebruik van zorgpersoneel, maar verhogen de druk op huisartsen, thuisverpleging en mantelzorgers.
Huisartsen en thuisverpleegkundigen voelen hun werk complexer worden, en vragen betere omkadering.
Ziekenhuizen hebben de voorbije jaren ingezet op kortere verblijven voor wie een heelkundige ingreep ondergaat. Waar in 2008 nog 58 procent van de geplande operaties in dagopname gebeurde, is dat vandaag al 66 procent. Tegelijkertijd verblijven patiënten minder lang in het ziekenhuis: gemiddeld nog maar 5 dagen, in 2008 waren dat er 6.
Dat merkt ook dokter Alexandre Beaumond op. Hij werkt in het Imeldaziekenhuis in Bonheiden, waar ondertussen een groter dagziekenhuis wordt gebouwd om meer op korte zorg te kunnen inzetten.
"En dat gaat ook, omdat we nu betere technieken hebben om de patiënten beter op te volgen", zegt hij. "We maken kleinere incisies (we snijden minder, red.) en ook na de operatie proberen we de patiënt sneller te mobiliseren. Vroeger moest je bij darmoperaties bijvoorbeeld een nachtje blijven, maar dat is niet altijd meer het geval. Dat mensen minder lang blijven, levert weinig problemen op."
Dure zorg
En dat blijkt ook uit nieuw onderzoek van het KCE, het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg, dat 25 miljoen opnames analyseerde. "Kortere opnames leiden niet tot meer ongeplande heropnames of tot sterfte. Dat is een belangrijk resultaat omdat we zo de beleidskeuze om een kortere ligduur te stimuleren, positief kunnen evalueren", zegt onderzoeker Koen Van den Heede.
Een korter verblijf is ook voor de patiënt een goede zaak: in het ziekenhuis heb je veel meer risico op complicaties of infecties
Koen Van den Heede, onderzoeker
Een beleidskeuze die nodig was trouwens. "Met een gebrek aan zorgpersoneel en een stijgende zorgvraag is dat een gunstige evolutie", legt Van den Heede uit. "En ook voor de patiënt is dat een goede zaak: in het ziekenhuis heb je veel meer risico op complicaties of infecties."
Ook gezondheidseconoom Dominique Vandijck vindt het goed dat de verblijven worden ingekort. "België moest een inhaalbeweging maken. De hoeveelheid zorg binnen de muren van een zorgvoorziening ligt hier aan de hoge kant. En dat is erg dure zorg."
85-plussers
Globaal gezien zijn kortere ziekenhuisverblijven dus een goede zaak. "Maar dat sluit niet uit dat er kwaliteitsproblemen zijn in bepaalde ziekenhuizen of op bepaalde diensten", geeft Van den Heede toe.
En ook niet voor alle patiënten is een korter verblijf beter. Zo is het aantal ongeplande heropnames groter bij 85-plussers.
Is er een mantelzorger, buurman of kleinkind die even kan langs komen?
Dominique Vandijck, gezondheidseconoom
Van dat risico is dokter Beaumond zich bewust. "Bij sommige patiënten letten we natuurlijk wel op. We stellen ook vragen wanneer we de ingreep inplannen. Als ze aangeven dat ze niet omkaderd zijn, laten we ze nog een nachtje blijven, ook al is dat niet nodig."
Ook Vandijck benadrukt dat het belangrijk is om naar de context van de patiënt te kijken. "Het is essentieel om rekening te houden met het vangnet van de patiënt, en aan gepersonaliseerde zorg te doen. Welke opvolging kan er zijn van de huisarts en thuisverpleegkundige? Maar ook: is er een mantelzorger, buurman of kleinkind die even kan langskomen?"
Druk op andere zorgverleners
Door een korter ziekenhuisverblijf, wordt de druk op mantelzorgers en andere zorgverleners wel groter. "Denk aan huisartsen, thuisverplegers en kinesisten. Daar moet voldoende aandacht voor zijn, zowel op het vlak van middelen als vorming", merkt Vandijck op.
Huisartsenvereniging Domus Medica wordt die toenemende druk gewaar. "Het is een nieuwe manier van werken, en het is goed dat mensen sneller naar hun vertrouwde omgeving kunnen" zegt voorzitter Maaike Van Overloop. "Maar je merkt dat patiënten na zo'n kort verblijf niet goed weten wat er moet gebeuren, hoe het zit met de medicatie bijvoorbeeld. Dat leidt tot meer druk bij huisartsen."
"Die opvolging vergt van een huisarts meer tijd en energie dan een consultatie met iemand die lang in een ziekenhuis heeft gelegen. Daarnaast zijn dat zaken die huisartsen niet dagelijks moeten doen", klinkt het.
Er wordt vaak een foute inschatting gemaakt van de thuissituatie
Maaike Van Overloop, voorzitter Domus Medica
"Ook de communicatie moet vlotter. Wij kunnen op dit moment moeilijk sociale informatie meegeven aan het ziekenhuis, bijvoorbeeld dat iemand ver van de winkel woont of alleen is. Daardoor worden er vaak foute inschattingen gemaakt van de thuissituatie en ontstaan er problemen."
En ook bij thuisverpleegkundigen merken ze de impact van de kortere opnames. "De zorg is complexer geworden. Er moet een passend zorgantwoord komen op - soms te laat aangekondigd - ontslag", zegt Tanja Neckebroeck, woordvoerder van het Wit-Gele Kruis.
"Daarvoor is er nood aan meer zorgpersoneel met de juiste opleiding en goede afspraken met het ziekenhuis. De financiering zou ook moeten worden aangepast. Er lopen daarover volop onderhandelingen tussen de sector en het RIZIV."
Het kenniscentrum publiceert dit najaar een tweede rapport, waar de impact op ambulante zorg (zonder in het ziekenhuis te worden opgenomen) wordt nagegaan.
