"Mensen zijn enorm misleid": Björn Soenens blikt terug op gewelddadige Capitoolbestorming

Even een samenvatting van 6 januari 2021. Die dag moet het lange en ingewikkelde proces van de presidentsverkiezingen (gehouden op 3 november 2020) zijn beslag krijgen, zoals voorgeschreven in de Electoral Count Act van 1887. Op die dag worden in het Congres dan ook de electors of kiespersonen geteld die door elke staat op basis van het verkiezingsresultaat zijn aangeduid.

Joe Biden heeft 306 kiespersonen verzameld, Donald Trump 232: Biden is dus de winnaar. Die aantallen en die uitkomst zijn uiteraard al bekend, maar de procedure moet op 6 januari formeel worden afgerond onder leiding van vicepresident Mike Pence. 

Aanhangers van Trump geloven echter dat Biden zijn zege enkel te danken heeft aan fraude en bedrog. Daarom komen duizenden mensen samen in Washington voor een grote demonstratie. Omstreeks het middaguur worden ze toegesproken door Donald Trump. Nog tijdens die meeting trekken sommige groepen al naar het Capitool.

Om 1 uur 's middags staan al honderden demonstranten bij het gebouw te scanderen. Het duurt niet lang of de eerste demonstranten breken door de buitenste politieversperringen. Daarna trekken ze steeds verder, en ze zijn met steeds meer. Ze lopen de trappen en het terrein op, en vechten en breken zich een weg naar binnen. 

Rond kwart over 2 wordt vicepresident Pence door de veiligheidsdiensten naar veiligere oorden in het Capitool gebracht, kort daarna ook andere politici. Wanneer demonstranten de deuren breken van de zaal van het Huis van Afgevaardigden en zich een weg naar binnen willen banen, opent een agent het vuur. Hij doodt daarbij een vrouw van 35. 

Op dat moment zijn de bestormers er daadwerkelijk in geslaagd om de telling en bekendmaking van de verkiezingsuitslag te blokkeren. Pas na 17 uur komen er zo'n 150 manschappen van de Nationale Garde ter plaatse. Die verjagen de demonstranten uit het Capitool. Na 20 uur komen Senaat en Huis van Afgevaardigden opnieuw samen om de procedure voort te zetten. Pas tegen half 4 in de ochtend van 7 januari wordt Joe Biden officieel tot winnaar uitgeroepen.

Björn Soenens, senior analist voor VRT NWS, was als VS-correspondent in Washington tijdens de bestorming van het Capitool. "Die dag hebben de Verenigde Staten heel dicht bij een staatsgreep gestaan", blikt Soenens terug.

"Het was eigenlijk een zeer schokkende gebeurtenis om mee te maken. Ik was de dag ervoor nog in Georgia voor senatorsverkiezingen en ben naar Washington gevlogen, omdat ik het gevoel had dat ik er moest zijn. Rond die tijd had Trump ook de tweet 'be there, will be wild' verstuurd. En het was zeker wild."

"Ik zal nooit vergeten dat gewone mensen die dag boos door de straten marcheerden, ik had een jongen van 12 jaar oud horen zeggen dat 'Biden dement was'. Ik heb daar gezien waar het opjutten van mensen toe kan leiden. Je kan mensen zo ver krijgen dat ze de boel vernietigen, omdat ze geloven dat ze democratisch bezig zijn. Die mensen zijn natuurlijk enorm misleid."

"Nu ik erop terugkijk, ben ik op 2 manieren geschokt. Ten eerste omdat het kon gebeuren, maar ook omdat men vrij geruisloos tot de orde van de dag overging. Ik had grote protestbetogingen verwacht, waarbij mensen zouden zeggen dat het genoeg was en ze een grens zouden stellen, maar iedereen bleef opvallend stil. Nadien kwam er een tweede impeachment-procedure, maar ook die heeft het niet gehaald: 57 senatoren stemden voor afzetting, 43 tegen."

"Ook nadien bleek al snel dat de interesse ondermaats was. Ik denk daarbij aan de hoorzittingen rond de bestorming van het Capitool, waarbij slechts 2 Republikeinen zitting namen in de onderzoekscommissie. Adam Kinzinger en Liz Cheney zijn nadien ook uit de partij geduwd. De conclusies van die hoorzittingen waren schokkend en verwoestend, en toch: nobody cared. Later zou speciaal aanklager Jack Smith Trump in staat van beschuldiging stellen, maar Trump werd herkozen tot president voor de rechtszaak van start kon gaan."

"De bestorming van het Capitool heeft een extra schwung gegeven aan het trumpisme", gaat Soenens verder. "Iedereen dacht dat hij nooit kon terugkeren, dus lieten ze de gebeurtenissen achter zich. Het tegendeel bleek waar, omdat de volkswoede bleef bestaan: de hoge inflatie, de George Floyd-protesten die tot een antiwokesentiment leidden en de zwakte die Biden uitstraalde, zorgden ervoor dat de Trump-revolutie bleef rollen. Slechte 'midterm'-resultaten in 2022 en de rechtszaken tegen Trump hebben daar geen invloed op gehad: Trump bleef de original waar andere Republikeinse kandidaten niet tegen konden opboksen."

Of zo'n bestorming nog eens kan gebeuren? "Sure", zegt Soenens. "Dat zal niet tijdens de midterms van 2026 zijn, maar is wel mogelijk bij de volgende presidentsverkiezingen. We weten niet wie hem zal opvolgen, of misschien komen er pogingen om hem toch aan de macht te houden, maar er is dus wel een precedent."

"Het huidige probleem is een gebrek aan daadkrachtige oppositie die goede alternatieven formuleert", concludeert Soenens. "Zo lang bepaalde basisprincipes als betaalbaar leven en wonen en jobzekerheid niet beter worden, zal de volkswoede blijven bestaan. En zo blijft het mogelijk om mensen op te jutten."