Van buschauffeur tot president van Venezuela: wie is Nicolás Maduro, die door het Amerikaanse leger is gevangengenomen?

Kort voor zijn dood in 2013 duidt de charismatische Venezolaanse president Hugo Chávez Nicolás Maduro aan als zijn opvolger. Chávez lijdt op dat moment aan een ongeneeslijke vorm van kanker.

Maduro, een voormalige buschauffeur en vakbondsleider, is op dat moment vicepresident. Eerder was hij ook al minister van Buitenlandse Zaken onder Chávez.

Maduro moet de zogenoemde 'Bolivariaanse Revolutie' van zijn voorganger voortzetten. Die moet vooral de arme bevolking verder uit het slop trekken, met socialewelvaartsprogramma's gefinancierd door de inkomsten uit de rijkelijk aanwezige olie.

Kort na de machtsovername wint Maduro nipt de presidentsverkiezingen. Hij raakt nog 2 keer herkozen, in 2018 en 2024. In januari 2025 begint hij daardoor aan zijn derde ambtstermijn, die normaal gezien tot 2031 had moeten duren.

Maar zowel de oppositie als een deel van de internationale gemeenschap beschuldigen Maduro en zijn regering in 2018 en vooral in 2024 van grootschalige verkiezingsfraude.

Kort na de verkiezingen in 2018 voeren de Verenigde Staten en de Europese Unie sancties in tegen Maduro en leden van zijn regime. Na de verkiezingen van 2024 worden die nog verstrengd.

In de loop der jaren wordt duidelijk dat Maduro niet het charisma van zijn voorganger Chávez heeft en veel minder populair is. Maar de omstandigheden spelen hem ook parten. Door zware economische sancties van de Verenigde Staten en een gekelderde olieprijs zakt Venezuela steeds dieper weg in economische malaise. Oliedollars pompen in sociale welvaart zoals Chávez deed, lukt niet meer.

Maduro komt steeds vaker in het nieuws met beschuldigingen van corruptie en wanbeleid. Hij wordt steeds autoritairder en zet de Venezolaanse oppositie meermaals buitenspel. Verschillende oppositieleiders worden gevangengezet, anderen vluchten naar het buitenland. 

De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties heeft het in 2020 in een rapport over executies, verdwijningen en foltering van al wie niet in de pas loopt van het regime.

Maar de oppositie is ook jarenlang verdeeld en slaagt er lange tijd niet in zich achter 1 geloofwaardige tegenstander van Maduro te scharen. 

Begin 2019 lijken er even wat barstjes te zijn in het autoritaire pantser van Maduro. Toenmalig parlementsvoorzitter Juan Guaidó roept zich uit tot interim-president. Hij beschuldigt Maduro van fraude bij de verkiezingen van 2018 en beschouwt hem niet langer als de legitieme president van Venezuela. Guaidó krijgt de steun van de Amerikaanse president Donald Trump (die aan zijn eerste ambtstermijn bezig is), verschillende Latijns-Amerikaanse landen en lidstaten van de Europese Unie.

Door de zet van Guaidó heeft Venezuela even 2 presidenten. Guaidó wil een overgangsregime installeren dat nieuwe verkiezingen moet voorbereiden. Maar Maduro houdt het been stijf en Guaidó verdwijnt uiteindelijk weer naar de achtergrond. Zelfs Trump raakt zijn vertrouwen in hem kwijt.

Maduro van zijn kant krijgt steun van bondgenoten Cuba, Rusland, China en Iran. Hoewel hij in eigen land zeker nog bij een deel van de vooral armere bevolking populair is, neemt de interne druk wel toe.

Zelfs heel wat 'chavistas', aanhangers van de vorige president Chávez en zijn beleid, hebben het gehad met de repressie, corruptie en vriendjespolitiek van het regime van Maduro. Onder meer de opzichtige rijkdom van een nieuwe elite binnen de legertop en het staatsapparaat is hen een doorn in het oog. Ze vinden ook dat Maduro het sociale project van Chávez verloochent. 

Zowat 80 procent van de Venezolaanse bevolking leeft tegenwoordig in armoede. Door de repressie en de economische malaise vluchten ook miljoenen Venezolanen naar het buitenland, de grootste migratiestroom in de geschiedenis van de regio. De meesten van hen vluchten naar Colombia, Peru en Brazilië. Maar er zijn er ook die verder naar het noorden trekken, met als doel de Verenigde Staten.

Na de presidentsverkiezingen van juli 2024 lijkt Maduro bij een groot deel van de internationale gemeenschap alle legitimiteit te zijn verloren. Maduro wint die verkiezingen met 51 procent van de stemmen, volgens de Nationale Kiesraad.

Volgens de oppositie en een deel van de internationale gemeenschap is er massaal gefraudeerd en heeft de gezamenlijke oppositiekandidaat Edmundo González Urrutia de verkiezingen gewonnen met 70 procent van de stemmen.

De bekendmaking van de verkiezingsuitslag door de Nationale Kiesraad lokt heel wat protest uit in meerdere Venezolaanse steden. Bij dat protest worden meerdere mensen gedood. González Urrutia vlucht het land uit en krijgt asiel in Spanje.

María Corina Machado, de eigenlijke oppositiekandidaat maar door de regering verboden om aan de presidentsverkiezingen deel te nemen, blijft wel in Venezuela. Zij krijgt in oktober 2025 de Nobelprijs voor de Vrede voor haar "onvermoeibare" inzet voor de democratische rechten van het Venezolaanse volk.

Sinds het begin van Donald Trumps tweede ambtstermijn voert de Amerikaanse regering de druk op Maduro alsmaar verder op. De Amerikaanse regering beschouwt hem niet als de legitieme president van Venezuela en beschuldigt hem er in november 2025 zelfs van aan het hoofd te staan van het drugskartel Cartel de los Soles (Kartel van de Zonnen).

Meerdere experts op het gebied van criminaliteit en drugszaken in Latijns-Amerika en zelfs voormalige Amerikaanse overheidsfunctionarissen wijzen er echter op dat het Zonnenkartel geen traditioneel drugskartel is, maar veeleer een gedecentraliseerd netwerk van groepjes militairen binnen het Venezolaanse leger die op een of andere manier in verband worden gebracht met drugshandel. De naam Zonnenkartel is bovendien een spotnaam voor corruptie binnen het leger, bedacht door de Venezolaanse pers.

Maar de Amerikaanse regering blijft de druk opvoeren. Ze belooft een premie van 50 miljoen dollar voor informatie die tot de arrestatie van Maduro kan leiden. Ze beschouwt het Zonnenkartel voortaan ook als een buitenlandse terroristische organisatie, net als een aantal criminele organisaties, zoals Tren de Aragua. Maduro lacht het allemaal weg en heeft het over leugens, bedoeld "om een onwettige en illegale interventie tegen Venezuela te rechtvaardigen".

In augustus verhogen de Verenigde Staten hun militaire aanwezigheid in het Caraïbische gebied, ten noorden van Venezuela. In de maanden die volgen, voert het Amerikaanse leger verschillende aanvallen uit op boten die drugs naar de VS zouden vervoeren. Meer dan 100 mensen worden daarbij gedood.

Veel analisten gingen ervan uit dat het daar niet bij zou blijven en Trump Maduro uiteindelijk van de macht zou willen verdrijven. Door hem steeds meer onder druk te zetten, zodat er van binnenuit een revolutie ontstaat, of door een militaire campagne. Het is het tweede geworden.

Volgens Trump is Maduro met een helikopter naar een schip gebracht, dat hem nu naar New York zou brengen. De Amerikaanse regering wil hem in de VS laten berechten. Maduro en zijn vrouw Cilia Flores, die samen met hem is gevangengenomen, zijn al officieel aangeklaagd in New York.

"Nicolás Maduro wordt beschuldigd van samenzwering tot narco-terrorisme, samenzwering tot de invoer van cocaïne, het bezit van machinegeweren en explosieve wapens, en samenzwering tot het bezit van machinegeweren en explosieve wapens tegen de Verenigde Staten", laat de Amerikaanse minister van Justitie Pam Bondi weten.

Hoe het nu zonder Maduro verder moet in Venezuela, is onduidelijk. Het lijkt erop dat er geen vervolg komt aan deze Amerikaanse militaire operatie en Venezuela nu zelf zijn boontjes moet doppen. Intussen zou ook vicepresidente Delcy Rodríguez niet meer in het land zijn en naar Rusland zijn gevlucht. Al ontkent Rusland dat voorlopig. Oppositieleidster María Corina Machado vindt dat Edmundo González Urrutia nu het presidentschap zou moeten opnemen. Komt er na meer dan 25 jaar een einde aan de Bolivariaanse Revolutie?