Hoe Oekraïense soldaten Nieuwjaar 'vieren' onder drones en bombardementen: "Geen reden tot optimisme"

Het is pikdonker in de verlaten straten van Kramatorsk. De oostelijke stad, de grootste die nog in Oekraïense handen is in de provincie Donetsk, ligt in de vroege uren van het nieuwe jaar volledig in het duister. Het is ijskoud. De thermometer in de auto zakt naar min dertien.

In Kramatorsk geldt een avondklok van 21 uur tot 5 uur ’s ochtends. Alleen militairen en mensen met een expliciete toestemming mogen zich dan op straat begeven.

Van feeststemming is om 3 uur ’s nachts geen spoor. Rond middernacht losten enkele soldaten schoten in de lucht, het enige teken dat de Donbas een nieuw oorlogsjaar is binnengegaan. "We werken verder. Geen reden tot optimisme", zegt persofficier Oleg Petrasyuk van de 24e brigade, vernoemd naar koning Danylo. "De oorlog duurt straks 4 jaar en voor ons aan het front is er bitter weinig veranderd. We blijven even hard vechten en standhouden tegen een vijand die groter en sterker is."

In de verte zoemen Russische Geran-2-drones. Over een mogelijk bestand wordt hier met geen woord gerept.

Aan verschillende checkpoints wordt heftig gediscussieerd voor de auto mag doorrijden. We banen ons een weg door pakken verse sneeuw. De delen van de provincie Donetsk, samen met Loegansk de Donbas, die nog in Oekraïense handen zijn, slinken. Het aantal gecontesteerde steden neemt toe. Het front ligt dichter bij Kramatorsk dan ooit.

Wanneer we parkeren, worden we onheilspellend verwelkomd door een roedel verwilderde honden. Ze kennen onze geur niet. "Voor hen zijn jullie indringers", zegt een soldaat die ons begeleidt.

Onze bottines verdwijnen met elke stap dieper in de verse sneeuw terwijl we richting een ondergrondse schuilplek lopen, op een 10-tal kilometer van het front, oostwaarts.

Een gordijn wordt opzijgeschoven. We worden begroet door Nazar en Yuliia, beiden 28, en Viktoria, 18.

Binnen is het opvallend warm. 2  veldbedden, een geïmproviseerde keuken en 2 geadopteerde katers maken de ruimte ietwat huiselijk. Het trio is het nieuwe jaar hier begonnen, ondergronds.

"Van feestelijkheden is geen sprake", zegt Nazar. "We werken door. Wat kunnen we anders? Als we de posities niet bemannen, is het gedaan."

De taak van Nazar en zijn 2 collega’s is complex. Ze besturen kleine, in Oekraïne geproduceerde drones die specifiek ontwikkeld zijn om vijandelijke drones te detecteren en uit de lucht te halen. "De Russen zitten op amper enkele kilometers van hier", zegt hij. "Ze vliegen onafgebroken met kamikazedrones. Ze bestoken onze steden en het front."

Op de schermen verschijnen de steden in kwestie: Droezjkivka en Kostiantynivka. Een wit tapijt bedekt de ruïnes van wat nog geen 4 jaar geleden middelgrote industriesteden waren. Vandaag vormen ze het front. In de straten van Kostiantynivka wordt jacht gemaakt op Russische verkenners die traag maar gestaag wijken infiltreren.

"Molniya- en Lancet-drones worden het vaakst ingezet, samen met FPV-drones (First Person View, red.)", legt Nazar uit. "Ze hebben een groot bereik en veroorzaken zware schade. Door ze in de lucht te onderscheppen, neutraliseren we die dreiging, of dat proberen we tenminste."

Het is een aartsmoeilijke taak. Om dat werk te kunnen doen, volgden de 3 maandenlang opleidingen en trainingen. 

De warmte van de schuilkelder voelt voor Nazar als een zegen. Daarvoor diende hij 7 maanden onafgebroken bij een luchtafweereenheid, nog dichter bij het front.

"Naar de supermarkt gaan lijkt banaal", zegt hij. "Maar voor mij voelt het hemels. Dichter bij het front verlies je elk gevoel met het burgerleven. Het klinkt misschien vreemd, maar ik geniet vandaag meer dan ooit van alledaagse, simpele dingen."

Hun shift eindigt over een 2-tal uren. Dan neemt een dagploeg het over. "We kruipen meteen ons bed in", zegt Yuliia, die net als de 2 anderen bleekjes oogt. "Zodra de avond valt, keren we terug naar een van onze posities om het werk verder te zetten. We zien het daglicht amper."

Wanneer de dagploeg arriveert en zich installeert, stijgt de spanning voelbaar. "Het is meestal in de vroege uren en aan het einde van de dag dat de Russen het actiefst zijn met hun drones", zegt Malyi (roepnaam), een van de drone-operatoren. Zijn blik blijft strak op de radarschermen gericht, waar kleine stippen mogelijke drones voorstellen.

Het duurt niet lang voor er meerdere worden gedetecteerd. Malyi en zijn collega Aleksandrovich reageren meteen. Een drone wordt uit de kist gehaald, batterijen ingeplugd. Aleksandrovich grijpt het toestel vast en rent naar buiten om het vliegklaar te maken. Enkele ogenblikken later stijgt het honderden meters de lucht in. Op het scherm ontvouwt zich een indrukwekkend panorama: uitgestrekte, besneeuwde landschappen die zich tot ver voorbij de horizon uitstrekken.

De drone is operationeel en zet koers richting het front. Op een tweede scherm verschijnt het beeld van een Russische drone, bestuurd door een operator aan de overzijde en onderschept door de mannen van de 24e brigade. Het Russische toestel vliegt boven Kostiantynivka, blijft even hangen boven verschillende appartementsblokken en zakt dan langzaam verder, tot het zich door het dak van een woning boort.

Niemand zegt iets. De 2 mannen kijken machteloos toe. Malyi’s drone keert terug naar de positie. "De technologie die hier wordt ingezet, is nauwelijks bij te houden", klinkt het nuchter.

Hun taken of motivatie stellen ze niet in vraag, maar het nieuwe jaar wordt met weinig illusies tegemoetgezien. "Er zijn bitter weinig positieve houvasten", zegt Malyi nog.

"Onderhandelingen slepen aan. Politieke onzekerheid weegt door. En dat de Russische president niet van plan is om deze oorlog te stoppen zonder zijn doelen te bereiken, staat voor ons buiten kijf."

De druk op wat overblijft van de provincie Donetsk neemt met de dag toe. En hoewel Oekraïense eenheden voorlopig standhouden, is het onzeker hoe lang dat nog kan. "Iedereen is moe", zegt Malyi nog. "Iedereen wil vrede, dat deze oorlog stopt. Maar niet tegen elke prijs."

Wanneer we de schuilplek verlaten is het opnieuw bijna donker. De kou snijdt in het gezicht. In de verte klinkt het gedempte gezoem van drones. Boven de besneeuwde velden richting front kleurt de hemel langzaam lichter. Het nieuwe jaar is begonnen in de Donbas. Zonder aftellen en zonder beloften. Alleen met het besef dat het werk verdergaat.