In Alaska zet het fenomeen van 'rusting rivers' zich door de klimaatverandering in sneltempo verder. Rivieren kleuren oranje tot roestbruin omdat door het ontdooien van de permafrost onder meer verschillende soorten metalen vrijkomen in de ondergrond. Onderzoekers hebben het voorbije jaar al ruim 200 waterlopen ontdekt die aan het verkleuren zijn. Dat blijft niet zonder gevolgen.
'Rusting rivers': hoe rivieren in Alaska in sneltempo oranje kleuren door metalen (en welke impact dat heeft)
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Het fenomeen bestaat al een tiental jaar, maar neemt snel toe. Het lokt verschillende groepen onderzoekers naar de regio van de Brooks Range, een bergketen centraal in Alaska.
Wetenschappers van de Amerikaanse klimaatdienst NOAA hebben het in een recent rapport over ruim 200 rivieren die aan het verkleuren zijn. Vorig jaar was nog sprake van 'maar' 75 rivieren. Uit satellietbeelden blijkt dat de meeste verkleuringen in de laatste 10 jaar plaatsvonden.
"De verandering valt samen met een drastische stijging van de lucht- en grondtemperaturen in de regio. Dat betekent dat het ontdooien van de permafrost (de permanent bevroren ondergrond, red.) waarschijnlijk de oorzaak is", concludeert 'NOAA in the Arctic' in een rapport .
Op grote schaal
Ook voor de groeiende trend zich inzette, waren er al verkleurde rivieren. En sinds het een kleine 10 jaar geleden echt begon op grotere schaal, waren er periodes waarin rivieren weer tijdelijk helder werden.
Het gaat om een bijzonder afgelegen gebied waar menselijke vervuiling amper een rol speelt. Maar toch is de trend duidelijk, ook al omdat de waarnemingen zich uitstrekken over een bijzonder groot gebied van ongeveer 1.000 kilometer van west naar oost.
Ook een team van de University of California, Davis (UC Davis) trok naar Alaska. Door het snelle opwarmen van het noordpoolgebied (volgens bepaalde studies bijna 4 keer zo snel als het wereldwijde gemiddelde) hebben ook zij een groeiend aantal 'rusting rivers' ontdekt.
Chemische reacties nu 'de diepvriezer' stilvalt
Door het smelten van de permafrost gaat de ondergrond ontdooien en verweren (in het jargon weathering genoemd, in dit geval chemical weathering). Bij dat proces komen via het grondwater metalen en mineralen vrij die duizenden jaren opgeborgen waren bleven in de diepvriezer.
Het gaat onder meer om zink, koper, ijzer, mangaan, aluminium en nikkel, maar ook om sulfaten. Onder meer de chemische reactie van ijzer met zuurstofmoleculen in het water veroorzaakt kleuren die variëren van oranje over roestbruin tot geel.
"Je zou denken dat je in de buurt van een mijnsite bent"
Metalen als zink, koper, nikkel en lood zijn (in te grote hoeveelheden) giftig voor mens en dier. De vervuiling van de rivieren verplaatst zich stroomafwaarts, met gevolgen voor lokale gemeenschappen die hun drinkwater uit de rivier halen.
"De samenstelling van het water lijkt sterk op die van rivieren in de buurt van bestaande of verlaten mijnen", zegt Bret Poulin van UC Davis. Die metalen stapelen zich op in de vissen in de rivieren, zodat ook de visserij een impact ondervindt. Die problemen komen bovenop het feit dat het rivierwater zelf steeds meer opwarmt, wat een negatief effect heeft op bijvoorbeeld zalm.
