Op 1 januari verliezen eerste langdurig werklozen hun uitkering: "Experiment van ongeziene schaal"

Op 1 januari 2026 verliest een eerste groep van ruim 20.000 mensen hun recht op een uitkering. Dat gaat om werklozen die al 20 jaar of langer niet gewerkt hebben en schoolverlaters die al langer dan een jaar leven van een inschakelsuitkering. 2 maanden later volgt een groep van 40.000 werkzoekenden die al tussen de 8 en 20 jaar werkloos zijn. Daarna volgen er in 2026 en 2027 nog 4 golven van mensen die hun uitkering zullen verliezen.

In De Ochtend waarschuwt professor sociaal-economisch beleid Ive Marx (UAntwerpen) niet voor de maatregel op zich, maar wel voor de snelheid waarmee die wordt ingevoerd: "Men gaat mensen die 20 jaar werkloos zijn ineens uit dat systeem van werkloosheidsuitkeringen gooien. Die mensen staan heel ver weg van de arbeidsmarkt."

Volgens Marx zullen veel van die mensen bij het OCMW terechtkomen: "Die gaan echt overspoeld worden en de vraag is of zij die mensen goed gaan kunnen helpen. Wat we volgend jaar zullen meemaken, is echt zonder precedent."

Niet alleen experten als Marx waarschuwen voor de sociale gevolgen, ook regeringspartij CD&V blijft ongerust. In de krant De Morgen vraagt parlementslid Nahima Lanjri (CD&V) aandacht voor de minstens 10 000 werklozen die niet toeleidbaar zijn naar werk: "Ik dring al maandenlang aan op een oplossing, maar nu zijn we eind december en dreigen veel mensen aan hun lot overgelaten te worden."

Volgens Lanjri zijn "niet-toeleidbare" werklozen niet op hun plaats bij het OCMW: "Zij moeten intensief begeleid worden naar aangepast werk of een zinvolle activiteit zoals vrijwilligerswerk." Mensen met medische problemen moeten volgens haar een ziekte-uitkering krijgen. Anderen hebben recht op een uitkering wegens een handicap, vindt Lanjri.

De beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd is slechts 1, maar wel veruit de grootste, maatregel van de federale regering om de werkzaamheidsgraad in ons land gevoelig op te krikken. Die staat nu op 72,7 procent, maar moet tegen 2029 naar 80 procent. "Dat is een grote opdracht", zegt Marx. "Om daaraan te geraken, moeten we ongeveer 550.000 Belgen meer aan het werk zetten."

Volgens de RVA (Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening) gaan het komende anderhalf jaar in totaal 194.000 mensen hun uitkering verliezen. De regering rekent erop dat een derde van die mensen weer aan het werk zullen gaan, maar de vraag is of dat een realistische inschatting is.

"Dat is echt een best case scenario. Het is niet duidelijk waar die schatting vandaan komt", zegt Marx. "Want laten we wel wezen: dit is een experiment op een schaal die we nog nooit gezien hebben. Ik kan moeilijk voorbeelden vinden uit het buitenland van een ingreep die even drastisch is als wat wij volgend jaar gaan zien."

Marx ziet 1 bijkomend probleem voor werklozen die weer werk willen vinden: de toenemende concurrentie op de arbeidsmarkt, mede georganiseerd door de federale regering. "De arbeidsmarkt is aan het afkoelen, het aantal vacatures zit in een dalende trend. En dan is men ook van plan om ingrijpende maatregelen te nemen bij de langdurig zieken. Veel van die mensen zullen ook weer aan het werk moeten of willen. Tel daarbovenop ook nog eens de uitbreiding van de flexi- en studentenjobs. Dan is dit toch een beetje een 'perfecte storm'."

Ondanks de nodige waarschuwingen en nuances, is de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd volgens Marx toch een maatregel die moest genomen worden: "België heeft decennialang uitstelgedrag getoond. Wij waren een uitzondering geworden: het enige land ter wereld waar men onbeperkt in de tijd een uitkering kon krijgen. Tegelijkertijd zat ons land met een heel krappe arbeidsmarkt. Die spanning was totaal onhoudbaar geworden."

De maatregel is er nu en zal ook niet meer worden teruggedraaid, moest zelfs PS-voorzitter en oppositieleider Paul Magnette toegeven dit weekend in een interview aan Le Soir: "Ten eerste omdat we de rechten van alle mensen die ze al verloren hebben, toch niet meer kunnen teruggeven. En ten tweede omdat er nooit nog een politieke formatie te vinden zal zijn die deze hervorming wil terugdraaien."